كه او را دو دل باشد ، او نيز باور كرد و گفت : مرا دو دل است ، و اين سخن هر وقت ميگفتى ؛ خداى تعالى اين آيت فرستاد .
راوى خبر گويد كه : روز بدر اين مرد را ديدم كه بهزيمت ميرفت يك نعل در پاى و يكى در دست ، من او را گفتم : چرا اينكه در دست دارى در پاى نميكنى ؟ - گفت : مرا خبر نبود ازين كه اين را در دست دارم ، گفتم : نه تو دعوى ميكردى كه مرا دو دل است ؟ اكنون از ترس چنان شدى كه نميدانى كه نعل در دست دارى يا در پاى ؟ ! بعضى ديگر گفتند كه : چون كافران علم و حفظ رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بدانستند گفتند : همانا كه او را دو دل است ، زهرى گفت : اين مثلى است كه خداى تعالى زده است كسانى را كه با زن اظهار كردندى و كسانى را كه پسر خواندگان گرفتندى ، گفت : چنان كه محال است كه مردى را دو دل باشد محال است كه يك شخص هم زن او باشد و هم مادرش ، و يا پسر او باشد و پسر ديگرى . آنگه اين را ببيان محقّق گردانيد و گفت : خداى تعالى يك مرد را دو دل نكرد و نيافريد در شكم او ، و آن زنانى را كه شما با ايشان ظهار ميكنيد مادران شما نكرد ، و پسر خواندگان شما را پسر شما نگردانيد ، آيت اوّل در اوس بن الصّامت آمد و زنش خولة بنت ثعلبة « 1 » و دوّم در زيد بن حارثهء كلبى و او
هامش
( 1 ) - ابن الاثير در اسد الغابه در ترجمهء خوله بنت ثعلبه آورده ( ج 5 ؛ ص 443 ) : « خولة بنت ثعلبة و قيل خويلة و الاوّل اكثر ( تا آنكه گفته ) أخبرنا أبو ياسر باسناده عن عبد اللّه بن أحمد ، حدّثنى أبى ، أخبرنا سعد و يعقوب ابنا ابراهيم قالا : حدّثنا أبى ، أخبرنا محمّد بن اسحاق عن معمر بن عبد اللّه عن حنظلة عن يوسف بن عبد اللّه بن سلام حدّثتنى خويلة امرأة اوس بن الصامت أخى عبادة بن الصامت قالت فىّ و اللّه و فى أوس بن الصامت أنزل اللّه عزّ و جلّ صدر سورة المجادلة قالت : كنت عنده و كان شيخا كبيرا قدساء خلقه و ضجر قالت : فدخل علىّ يوما فراجعته فى شىء فغضب و قالت : أنت علىّ كظهر أمّى ؛ ثمّ خرج فجلس فى نادى قومه ساعة ثمّ دخل علىّ فاذا هو يريدنى على نفسى ، قالت : فقلت : كلّا و الّذى نفس خويلة بيده لا تخلص الىّ و قد قلت ما قلت حتّى يحكم اللّه و رسوله فينا ؛ قالت : فواثبني فامتنعت منه فغلبته بما تغلب به المرأة الشيخ الضعيف فألقيته عنّى . قالت : ثمّ خرجت الى بعض جاراتى فاستعرت منها ثيابها ثمّ خرجت حتّى جئت رسول اللّه ( ص ) فجلست بين يديه فذكرت له ما لقيت منه و جعلت أشكو اليه ما ألقى من سوء خلقه ، قالت : فجعل رسول اللّه ( ص ) يقول : يا خويلة ابن عمّك شيخ كبير فاتّقى اللّه فيه ، قالت : فو اللّه ما برحت حتّى نزل فىّ القرآن ، فتغشّى رسول اللّه ما كان يتغشّاه ثمّ سرى عنه فقال : يا خويلة قد أنزل اللّه فيك و فى صاحبك ثمّ قرأ أعلىّ[ قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجادِلُكَ فِي زَوْجِها ]و تشتكى إلى اللّه ( الايات ؛ الى قوله ) و للكافرين عذاب أليم ) قالت فقال رسول اللّه ( ص ) : مريه فليعتق رقبة قالت : فقلت : و اللّه يا رسول اللّه ما عنده ما يعتقه ، قال : فليصم شهرين متتابعين ، قالت : فقلت : و اللّه إنّه شيخ كبير ما به من صيام ، قال : فليطعم ستّين مسكينا و سقا من تمر قالت : فقلت : يا رسول اللّه ما ذاك عنده ، قالت فقال رسول اللّه ( ص ) : فانّا سنعينه به عرق من تمر قالت : فقلت : يا رسول اللّه و انا سأعينه به عرق آخر ، قال : فقد أصبت و أحسنت ، فاذهبى فتصدّقى به عنه ، ثمّ استوصى بابن عمّك خيرا ؛ قالت ففعلت » .
نگارنده گويد : طالب تفصيل بيشتر بمظانّ آن رجوع كند .