بسته است براى چهار پايان ، و زن من حامله است بگو كه : تا چه خواهد زادن ؟
و بگو : تا حال ما فردا چه خواهد بودن ؟ و بگوى : تا من بكدام زمين خواهم مردن ؟
خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : بدرستى كه نزديك خداست علم قيامت كه كى خواهد بودن ؟ و او به اين علم مخصوص است ، و به آنكه باران كى بارد و چند بارد ، و او داند كه در رحم آبستن « 1 » نرينه است يا مادينه ، و هيچكس نداند كه فردا چه كسب خواهد كردن ؟ و خداى داند .
[ وَ ما تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ
« 2 »
تَمُوتُ ]
و هيچ نفس نداند كه كجا خواهد مردن ؟ « 3 »
[ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ ]
آن خداى داند كه او داننده و آگاه است .
عمرو بن سعيد گفت : رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را گفتم : يا رسول اللّه هيچ علمى هست كه ترا ندادند ؟ - گفت : مرا علم بسيار دادهاند و باز اين همه « 4 » بسيار علم هست كه مرا ندادهاند آنگه اين آيت بر خواند و گفت : اين پنج چيز جز خداى نداند .
هامش
( 1 ) - در بعضى نسخ : « در رحم زنان » و در بعضى ديگر : « در رحم مادر » .
( 2 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « قوله[ بِأَيِّ أَرْضٍ ]با آنكه « أرض » مؤنّث است درو چند قول گفتهاند :
يكى آنكه أبىّ كعب [ بأيّة ارض ] خواند جز آنست كه اين شاذّ است .
وجهى دگر درو آنست كه [ أرض ] را تأنيث حقيقى نيست هم تذكير روا باشد و هم تأنيث و اگرچه تأنيث غالب است .
و گفتند : مراد به زمين مكانست رجوعا الى المعنى و على هذا قول الشاعر :فلا مزنة و دقت و دقها * و لا أرض أبقل ابقالها »مولى فتح اللّه ( ره ) در منهج الصادقين گفته : « تذكير [ اى ] با آنكه [ أرض ] مؤنّث سماعى است جهت ارادهء مكان است » .
طبرسى ( ره ) در مجمع البيان گفته : « و إنّما قال[ بِأَيِّ أَرْضٍ ]لأنّه أراد بالارض المكان ، و لو قال : « بأيّة أرض » لجاز ، و روى أنّ ذلك قراءة أبىّ » .
( 3 ) - طبرسى ( ره ) گفته : « و قد روى عن ائمّة الهدى عليهم السلام أنّ هذه الاشياء الخمسة لا يعلمها على التفضيل و التحقيق غيره تعالى » .
( 4 ) - « باز » در اينجا بمعنى « با » است يعنى با وجود اين و با اين همه ؛ و در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « ليكن » .