علاماتى هست كسانى را كه بشنوند . و از آيات و دلالات او آنست كه بشما مىنمايد برق را براى خوف و طمع يعنى تا خايف باشيد از صاعقهء او و اميد داريد بباران او ، و فرو ميفرستد از آسمان آب باران را پس زنده ميگرداند به آن آب زمين را پس از آنكه مرده شده باشد بدرستى كه درين آياتى و دلالاتى هست كسانى را كه دريابند و خرد و عقل خود را كار فرمايند . و از آيات و عجايب او آنست كه آسمان و زمين بأمر و فرمان او قائم است و بقدرت بينهايت او بر پاى است پس آنگه كه بخواند شما را يك خواندنى و گويد : يا اهل القبور اخرجوا ؛ اى اهل گورستانها از گورها بيرون آئيد همى ناگاه « 1 » شما اجابت كنيد و بيرون آئيد از گورها براى حساب و جزا بى آنكه درنگى و لبثى كنيد آنگه گفت : او راست هر چه در آسمانها و زمين است همه او را مطيع و فرمانبردارند .
[ سوره الروم ( 30 ) : آيات 27 تا 29 ]
وَ هُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَ هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ وَ لَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلى فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ( 27 ) ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلاً مِنْ أَنْفُسِكُمْ هَلْ لَكُمْ مِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ شُرَكاءَ فِي ما رَزَقْناكُمْ فَأَنْتُمْ فِيهِ سَواءٌ تَخافُونَهُمْ كَخِيفَتِكُمْ أَنْفُسَكُمْ كَذلِكَ نُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ( 28 ) بَلِ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَهْواءَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ فَمَنْ يَهْدِي مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ ( 29 )
اوست آن خداى كه بابتدا بيافريد خلق را بى آنكه ازو هيچ بود و باز هم او اعادت كند ؛ پس از آنكه بميراند زنده گرداند ، و اعادت كردن و باز آفريدن برو آسانتر باشد « 2 » از ابتدا ؛ زيرا كه كارى كه يكباره كرده باشد دوّم بار كردن آن كار آسانتر
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « و [ اذا ] ء اوّل ظرفى است متضمّن شرط و دوّم [ اذا ] مفاجات است » .
( 2 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : «[ وَ هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ ]و آن يعنى اعادت برو آسانتر باشد از ابتدا ربيع خثيم و حسن بصرى و عوفى از عبد اللّه عبّاس گفتند : معنى آنست كه [ هين ] بىزيادت و تفضيلى ، و[ افْعَلْ ]در كلام عرب بسيار آمد كه اگرچه صورت او افعل تفضيل است و معنى او تفضيل نيست چنان كه گويند : المالك اولى بملكه ؛ و اگرچه هيچكس را در آن ولايت و ملكيّت شركت نباشد و قال الفرزدق :انّ الذى سمك السماء بنى لنا * بيتا دعائمه أعزّ و أطولاى عزيز طويل ، براى آنكه « من كذا » نميگويد .
( تا آنكه گفته ) مجاهد گفت : أهون عليكم فى العادة و الاختبار براى آنكه آنكس از ما كه كارى كند دوّم بار بر او آسانتر باشد از آنكه ابتدا كند بعضى دگر گفتند : اهون عليه من حيث الصورة ( تا آخر ) .