انس مالك روايت كرد از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه او گفت : كلمة من مات عليها فهو ممّن استقام ، هر كس كه اقرار داد به اين كلمه و بر آن بمرد وى از آنانست كه استقامت كردند و گفتند كه : استقامت آنست كه عمل باخلاص كند امير المؤمنين على عليه السّلام گفت : آنست كه بر اداى فرائض استقامت كند حسن گفت : آنست كه بر طاعت خداى تعالى كار كند و در عبادت خلل نكند سفيان گفت : كردار با گفتار راست دارد فضيل عياض گفت : از دنيا دور شود و در آخرت رغبت نمايد سفيان بن عبد اللّه ثقفى گفت : رسول را گفتم : مرا خبر ده بخصلتى كه دست درو زنم ، مرا گفت : بگوى :
ربّى اللّه ثمّ استقم ، گفتم : يا رسول اللّه مخوفترين چيزى كه از آن احتراز بايد كرد چيست ؟ - رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم زبان خود بيرون كرد و گفت : اينست ، زبان خود را نگاهدار .
در خبرست كه : جمعى بنزديك رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم حاضر شدند رسول قرآن بريشان ميخواند و ميگريست گفتند : از خوف خداى تعالى ميگريى ؟ - گفت : آرى كه مرا بر طريقى فرستادهاند مانند تيزى شمشير اگر بر وى راست بروم نجات يابم و اگر بچسبم « 1 » هلاك شوم . آنان كه گويند : ربّنا اللّه ، و آنگه بدان استقامت كنند در وقت مرگ فرشتگان فرود آيند و ايشان را گويند : مترسيد « 2 » و اندوه مداريد و مژده باد شما را به بهشتى كه وعده ميدادند . قتاده گفت : اين آنگه باشد كه از گور برخيزند و كيع گفت : بشارت در سه جاى بود : در در مرگ و در گور و بوقت بعث لا تخافوا على ضعيفيكم و لا تحزنوا على مخلّفيكم ، مترسيد بر ضعيفان و بر بازپس ماندگان اندوه مبريد .
اهل اشارت گفتهاند : [ ان الّذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقاموا بالوفاء على ترك الجفاء ، آنان كه گفتند : خداى ما اللّه است پس استقامت كردند بوفا بر ترك جفا ؛ فرشتگان فرود آيند بر ايشان برضا كه مترسيد از عنا ، و اندوه مداريد بر فنا ، و بشارت باد شما را
هامش
( 1 ) بچسبم يعنى منحرف شوم و راست نروم و آنچه در تفسير چاپى ابو الفتوح ( ره ) ديده مىشود ( جلد چهارم ص 547 چاپ اول س 15 ) : « بخسبم » از تحريفات بيسوادان است .
( 2 ) معنى[ أَلَّا تَخافُوا ]است كه ابو الفتوح ( ره ) نسبت به آن چنين گفته :« [ أَلَّا تَخافُوا ]و التقدير يقولون : ألا تخافوا ؛ و قيل : بأن : لا تخافوا ، به اين گفتار فرود آيند يعنى گويند ايشان را كه مترسيد » .