و او تنها بىمال و بىفرزند پيش ما آيد .
[ سوره مريم ( 19 ) : آيات 81 تا 84 ]
وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لِيَكُونُوا لَهُمْ عِزًّا ( 81 ) كَلاَّ سَيَكْفُرُونَ بِعِبادَتِهِمْ وَ يَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا ( 82 ) أَ لَمْ تَرَ أَنَّا أَرْسَلْنَا الشَّياطِينَ عَلَى الْكافِرِينَ تَؤُزُّهُمْ أَزًّا ( 83 ) فَلا تَعْجَلْ عَلَيْهِمْ إِنَّما نَعُدُّ لَهُمْ عَدًّا ( 84 )
اين كافران فرا گرفتند جز از خداى تعالى خدايانى و ايشان راى پرستيدند تا آن بتان و آن خدايان ايشان راى عزّى باشند و ايشان بپرستيدن آن بتان عزيز شوند ، گمان بردند ، كه اگر بيك خداى عزّت باشد بخدايان بسيار عزّت بيشتر باشد آنگه ايشان راى زجر كرد و بازداشت ازين گمان فاسد و گفتار باطل و گفت [ كلّا ] حقّا كه زود باشد كه ايشان كافر شوند بعبادت و پرستيدن آن بتان و از ايشان و از پرستيدن ايشان تبرّا كنند و گويند :
[ ما كُنَّا مُشْرِكِينَ ]
، و اين بتان را و بت پرستان را لعنت كنند و گويند
[ وَ يَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ]
و باشند اين كافران بر آلهه و بتان خويش ضدّى ؛ گفتند كه [ ذلّا و هوانا ] ؛ يعنى ايشان را پرستيدند تا عزيز باشند فردا خود بر ايشان ذلّى و هو هوانى يعنى خوارى خواهد بود ، مجاهد گفت : عونا يعنى در خصومت با ايشان نباشند بلكه بر ايشان باشند يعنى ظنّ ايشان در عبادت معبودان بدون خداى خطا آيد آنگه با محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رسول خود گفت :
[ أَ لَمْ تَرَ
« 1 »
]
اى نمىنگرى و نمىبينى يعنى نميدانى كه ما فرستاديم ديوان را بر كافران بمعنى توليت و خذلان يعنى ما ديوان را با كافران گذاشتيم چنان كه گفت : و كذلك نولّى بعض الظّالمين بعضا بما كانوا يكسبون .
[ تَؤُزُّهُمْ أَزًّا ]
تا اين شياطين كافران را از عاج كنند و مزلزل گردانند و بوسوسه
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : «[ أَ لَمْ تَرَ ]نمىبينى يا محمّد يعنى يا محمّد نميدانى[ أَنَّا أَرْسَلْنَا الشَّياطِينَ عَلَى الْكافِرِينَ ]كه ما فرو فرستاديم ديوان را بر كافران تخلية و تولية و خذلانا ؛ لقوله : و كذلك نولّى بعض الظالمين بعضا بما كانوا يكسبون ، يعنى ما منع نكرديم بطريق الجاء ، و [ ارسال ] بمعنى [ تخليه ] آمده است فى قوله فيمسك التى قضى عليها الموت و يرسل الاخرى الى أجل مسمّى ؛ اى يخلّى و يترك ، و روا بود كه مراد آن باشد كه ما در دوزخ شياطين را با كافران گماريم تا ايشان را مىجنبانند و مىلرزانند و عذاب ميكنند ايشان را و مضطرب ميدارند يقال : أزّه و هزّه اذا حرّكه و أزعجه و هو من الابدال » .