ذكر [ دل ] براى آن كرد كه آن جاى پرهيزگارى و تقوى است ؛ چون تقوى در دل جاى گيرد أثر آن بر جوارح ظاهر شود .
[ سوره الحج ( 22 ) : آيات 33 تا 35 ]
لَكُمْ فِيها مَنافِعُ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّها إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ ( 33 ) وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنا مَنْسَكاً لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلى ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعامِ فَإِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا وَ بَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ ( 34 ) الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ الصَّابِرِينَ عَلى ما أَصابَهُمْ وَ الْمُقِيمِي الصَّلاةِ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ ( 35 )
شما را درين اشتران منافعى هست تا وقتى نام برده از ركوب و حمل أثقال ؛ بر ايشان نشينيد و بار گران بر ايشان نهيد ؛ ابن عبّاس گفت : اين پيش از آن باشد كه نام [ هدى ] بر آن نهند و تقليد و اشعارش كنند [ تقليد ] آن باشد كه يك پاى نعل در گردن آن بندند و [ اشعار ] آن بود كه كوهان « 1 » وى بشكافند تا خونآلوده گردد .
بعضى ديگر گفتند : پس از آنكه اين كرده باشند اگر محتاج شوند بانتقاع وى از ركوب او و شير او ؛ منتفع شوند ، و اين از محمّد باقر عليه السّلام روايت كردهاند و
[ أَجَلٍ مُسَمًّى ]
آنوقت باشد كه از مكّه بيرون آيد و تا آخر أيّام حجّ گفتهاند ، و تا بقيامت نيز گفتهاند .
[ ثُمَّ مَحِلُّها ]
پس محلّ او تا بخانهء كعبه باشد و محلّ او جائى باشد كه واجب باشد كشتن قربان آن جايگاه پس اگر [ هدى ] براى حجّ باشد بمنى « 2 » بايد كشت و اگر براى عمره باشد بمكّه بنزديك كعبه در پيش او .
[ وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ ]
ما هر جماعتى را جاى عبادتى و قربانيى پديد كرديم حسن بصرى گفت : شريعتى كه به آن متعبّد بودند و بر آن عبادت كردند . مجاهد گفت عبادة فى الذّبح ؛ عبادتى كرديم ايشان را در ذبح ، و نسيكه ذبيحه باشد . و در شرع جملهء افعال حجّ را از طواف و سعى و رمى و ذبح و جز آن « مناسك » خوانند
[ لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ ]
براى آن كرديم تا ايشان نام خداى برند و شكر او گزارند بر آنچه روزى ايشان كرد از
هامش
( 1 ) - در بعضى نسخ : « گردن » .
( 2 ) - در منتهى الارب گفته : « منى كالى دهى است بمكّة كه قربان در آنجاى كنند مذكّر و منصرف است بذلك سمّيت لما يمنى بها من الدّماء و قال ابن عبّاس : لأنّ جبرئيل لمّا أراد أن يفارق آدم عليه السّلام قال له : تمنّ ، قال : أتمنّى الجنّة فسمّيت منى لا منيّة آدم » .