و اهل روزگار تو هم اين كنند چون از حجّت فرو مانند دست بشغب « 1 » زنند ، و اگر بشغب كار برنيايد دست بدبّوس « 2 » تركان زنند و خواهند كه بتركى ترك حقّ كنند و چون در مسئلهء راه حجّت درست نشود ايشان را ؛ دست بحوالت محال زنند چنان كه منصور فقيه گفت :
بنو الاثم مجموعون من كلّ زاوية * يسبّون أولاد النّبىّ علانية
إذا قلت : مولاكم علىّ ؛ تجمّعوا * علىّ و قالوا : قد شتمت معاوية
گفتند : اين سخن كه وى را بسوزيد مردى گفت نام او هيزن « 3 » بود خداى تعالى او را به زمين فرو برد و او فروتر مىشود تا بروز قيامت . آنگه نمرود بفرمود تا ابراهيم را بگرفتند و در خانهء باز داشتند و ايشان ساز آتش پيش گرفتند و حايطى بساختند و هيزمهاى « 4 » خشك در آنجا مىانداختند تا هر كس را كه حاجتى بود يا بيمارى كه اميد قضاى حاجت خود داشت و اصلاح بيمار خود به جهت تبرّك و تقرّب پشتهء هيزمى بياوردى و در آن حايط انداختى . محمّد بن اسحاق گفت : يك ماه هيزم « 5 » جمع ميكردند تا چندان جمع كردند كه از بالاى آن حظيرهء چون كوهى برآمد از جوانب آتش در نهادند تا در گرفت و چنان شد كه مرغ در آن هوا نيارست پريدن آنگه منجنيقى بساختند و بر بالاى آن نهادند و ابراهيم را دست و پاى ببستند و در منجنيق نهادند و به آتش انداختند .
در خبرست كه در آن وقت همهء خلقان در خداى بناليدند مگر جنّ و انس .
هامش
( 1 ) - در منتهى الارب گفته : « شغب بالفتح و تحرّك ؛ و قيل : لا ؛ برانگيختن فتنه و تباهى و خصومت و نزاع ؛ و الفعل من [ فتح ] يقال : شغبهم و شغب بهم و عليهم اى هيّج الشرّ عليهم و از [ سمع ] لغت ضعيف است » .
( 2 ) - در منتهى الارب گفته : « دبّوس كتنّور گرز آهنى ؛ معرّب است دبابيس جمع » ابن خلف در برهان قاطع گفته : « دبوس بفتح اوّل بر وزن مجوس گرز آهنين را نيز گويند » .
( 3 ) - در بعضى نسخ : « هيزن » و در بعضى ديگر « ميزن » و در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « پيرن » ؛ ثعلبى در قصص الانبياء گفته : « قال عبد اللّه بن عمران : الذى أشار اليهم بتحريق ابراهيم عليه السّلام بالنّار رجل من الاكراد . قال شعيب الجبّائى : اسمه هينون فخسف اللّه تعالى به الارض فهو يتجلجل فيها الى يوم القيامة » . مولى فتح اللّه ( ره ) در منهج الصادقين گفته : « گويند :
قائل اين قول مردى بود از اكراد فارس نام او هينون و به جهت اين قول فضيح حق تعالى او را به زمين فرو برد و تا روز قيامت فرو خواهد رفت و نزد بعضى قائل آن نمرود بود » .
( 4 ) - در بعضى نسخ قديمه : « و هيمههاى » و « هيمه » .
( 5 ) - در بعضى نسخ قديمه : « و هيمههاى » و « هيمه » .