زمين است همه بيك بار خداى را هيچ نقصان نبود كه خداى بىنياز است از شما و شكر شما .
أبو ذرّ غفارى از رسول خداى روايت كرد كه خداى تعالى در بعضى از كتابهاى خويش گفته است : عبادى لو أنّ أوّلكم و آخركم و إنسكم و جنّكم اجتمعوا على أتقى قلب رجل منكم لم يزدد ذلك فى ملكى شيئا ، عبادى لو أنّ أوّلكم و آخركم و إنسكم و جنّكم اجتمعوا على أفجر قلب رجل منكم لم ينقص ذلك فى ملكى شيئا ، عبادى لو أنّ أوّلكم و آخركم و إنسكم و جنّكم اجتمعوا فى صعيد واحد فسألونى حوائجهم فأعطيت كلّا منهم ما سألوا لم ينقص ذلك من ملكى شيئا الّا به مقدار ما يغمس أحدكم الابرة فى اليمّ فلينظر بم يرجع ؛ گفت : بندگان من اگر اوّلتان و آخرتان و پرى و آدمىتان مجتمع شوند بر پرهيزگارتر دل مردى از شما در ملك من هيچ نيفزايد ، بندگان من اگر اوّلتان و آخرتان و آدمى و پرىتان جمع شوند بر فاجرتر دل مردى از ملك من هيچ بنكاهد ، بندگان من اگر اوّلتان و آخرتان و آدمى و پرىتان جمع شوند در يك صعيد و جمله از من حاجتهاى خود بخواهند و من همه را حاجت روا كنم از ملك من هيچ بنكاهد الّا به مقدارى كه يكى از شما سوزنى در دريائى زند بنگر تا چه آب برگيرد .
[ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ ]
او غنى و بىنياز است اگر شكر نعمت او كنيد و اگر نكنيد او را نقصانى نباشد ، و او در ذات خود ستوده و مستحقّ حمد است اگر حمد او كنيد و اگر نكنيد آنگه بر سبيل تنبيه گفت :
[ أَ لَمْ يَأْتِكُمْ ]
اى « 1 » بشما نيامد و بشما نرسيد خبر آنان كه پيش از شما بودهاند از امم سالفه و اقوام گذشته كه قوم نوح و قوم هود كه قبيلهء عاد بودند ، و ثمود كه قوم صالح بودند ، و آنان كه از پس ايشان بودند چندانكه عدد ايشان جز خداى نداند
[ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ ]
پيغمبران ايشان بايشان آمدند بآيات و حجج و دلالات و معجزات ؛ ايشان از خشم و عداوت پيغمبران دستهاى خود در دهانها كردند و دست و انگشت ميگزيدند ، يا خود بدست اشارت بدهن و گفتار خود كردند « 2 » و گفتار اين بود كه
[ إِنَّا كَفَرْنا ]
ما كافر شديم به آنچه شما را به آن فرستادهاند حسن بصرى گفت : ايشان در وقت
هامش
( 1 ) - يعنى « آيا » .
( 2 ) - أبو الفتوح ( ره ) نسبت به[ فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِي أَفْواهِهِمْ ]شرح و بيان مبسوطترى ايراد كرده است هر كه طالب باشد بتفسير وى مراجعه كند .