[ وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى بِآياتِنا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ ذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ وَ إِذْ قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ أَنْجاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذابِ وَ يُذَبِّحُونَ أَبْناءَكُمْ وَ يَسْتَحْيُونَ نِساءَكُمْ وَ فِي ذلِكُمْ بَلاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ
.
ما هيچ پيغمبرى را نفرستاديم مگر به زبان قوم او ، زبان او زبان قوم او بود ، و كتاب او به زبان قوم او بود ، براى آن فرستاديم تا بيان كند براى ايشان آنچه ايشان را به آن دعوت كند بر وجهى كه آن را فهم كنند و دريابند پس آنگه خداى تعالى ايشان را تخليه كند و رها كند تا اختيار كنند امّا ضلالت را ؛ و امّا هدايت را ، چون اختيار ضلالت كنند حكم كند و نام برد ايشان را بضلالت ؛ و ضالّ و گمراهشان خواند ، و اگر اختيار هدايت كنند نام ايشان مهتدى و راه يافته نهد ، پس اين [ اضلال ] يا بمعنى خذلان و تخليه باشد يا بمعنى حكم و تسميه و حرمان ثواب و منع از طريق بهشت و اهلاك ؛ چنان كه بارها گفته شد ، و [ هدايت ] بمعنى لطف و توفيق و بيان و حكم و تسميه و راه بهشت و ثواب نمودن باشد ، و او عزيز « 1 » و حكيم است ، مورد آيت مورد منّت است بر رسول كه خداى تعالى هر قومى را پيغمبرى فرستاده است و او را بجملهء خلايق فرستاد از عرب و عجم و ترك و روم و هند و جنّ و انس . آنگه گفت : [ و لقد ] ما موسى را برسالت فرستاديم با حجج و آيات و معجزات و گفتيم او را كه : قوم خود را از ظلمت و تاريكى كفر بنور ايمان آور ، و دعوت كن بر طريق ترغيب و ترهيب ، و با ياد ايشان ده روزگار « 2 » خداى را كه در آن روزگار وقايع و شدايد بأمّتان گذشته
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) ضمن ذكر معانى [ عزيز ] گفته : « و [ عزيز ] نيز سخت صعب باشد يقال : عزّ علىّ كذا ؛ أى شقّ و صعب ، و عزيز نيز نايافت باشد من قولهم : أعزّ من الكبريت الاحمر » .
( 2 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : «[ وَ ذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ ]و ياد ده ايشان را ايّام خدا ؛ [ باء ] زيادت است و در معنى او دو قول گفتند ؛ حسن و قتاده و مجاهد و سعيد جبير گفتند : أى بنعم اللّه ؛ [ أيّام ] كنايت كرد از نعم و اين كنايت معروف است عرب و عجم را چنان كه يكى از ما گويد : دريغا روزگار ما ؛ تأسف خورند بر ايّامى كه در نعمت گذشت و قول الشاعر : سقى اللّه ايّامنا باللوى ( تا آنكه گفته ) و قول ديگر آنست : و ذكّرهم بنقم اللّه فى أعدائه ( تا آنكه گفته ) و اگر حمل كنند بر هر دو اوليتر باشد لاستغراق المعنيين ؛ و اين شاملتر بود فايده را چنان كه گويند : خذه بالشدّة و اللين » .