بنزديك اوست اصل كتاب يعنى لوح محفوظ عكرمه از عبد اللّه عبّاس روايت كرد كه :
بر آسمان دو نوشته است يكى لوح محفوظ و چيزى ديگر كه بر آن نيز نويسند آنچه بر لوح محفوظ نويسند آن را تغيير و تبديل نباشد و آنچه بر ديگرى نويسند آن را تغيير و تبديل كنند بمحو و اثبات جابر عبد الله أنصارى از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت كرد كه خداى تعالى بسترد از ديوان حفظهء أعمال ما آنچه برو ثوابى و عقابى نباشد از مباحات و بروايتى ديگر گفت : اين محو در دو چيز باشد در ارزاق و آجال ، و أمير المؤمنين على عليه السلام گفت : لو لا آية فى كتاب اللّه لأخبرتكم بما هو كائن الى يوم القيامة ؛ اگر نه آيتى بودى در كتاب خداى من شما را خبر دادمى بهر چه خواهد بودن تا روز قيامت ؛ و آن آيت اينست :
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ
؛ و گفت در تفسير اين : مراد قرون است قرنا بعد قرن ؛ در هر عصرى قرنى باشد چون مدّت ايشان بسرآيد نام ايشان بسترند و نام قرنى ديگر بنويسند سعيد جبير گفت : مراد شرايع است آنچه خواهد نسخ كند و آنچه خواهد هم بر آن حكم رها كند مجاهد گفت : سبب نزول آيت آن بود كه خداى
هامش
است به عين عبارت در اينجا نقل ميكنم و اگرچه طولى دارد ( ج 3 ؛ ص 199 - 202 ) :
« مفسّران خلاف كردند در معنى آيت ؛ عبد الله عمر روايت كرد از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه او گفت : خداى تعالى همه چيزى محو كند و اثبات از آنچه او خواهد چنان كه او خواهد مگر شقاوت و سعادت ، و عكرمه گفت : از عبد اللّه عمر كه : بر آسمان دو نوشته است ؛ يكى لوح محفوظ و چيزى ديگر كه بر او نويسند آنچه بر لوح محفوظ نويسند آن را تغيير و تبديل نبود و آنچه بر چيزى ديگر نويسند آن را تغيير و تبديل كنند بمحو و اثبات .
ابو صالح و ضحّاك گفتند :[ يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ ]را معنى آنست كه حق تعالى بسترد از ديوان حفظهء اعمال ما آنچه بر آن ثواب و عقاب نبود از مباحات . كلبى گفت : آن محو در دو چيز باشد در ارزاق و آجال بسترد آن را و زيادت كند . همّام گفت : او را گفتم اين كه گفت ترا ؟ - گفت : ابو صالح عن جابر بن عبد اللّه عن النبىّ ( ص ) پس از آن كلبى را ديدم از اين آيت سؤال كردم گفت : معنى آنست كه كه كرام الكاتبين در نامهء اعمال ما همه چيز بنويسند از أقوال و أفعال چون روز پنجشنبه باشد هر چه در او ثواب و عقاب نبود از مباحات بيفكنند و محو كنند ، و آنچه در او ثواب و عقاب بود رها كنند .
كلبى روايت كرد از جابر عبد الله أنصارى كه رسول گفت : خداى تعالى محو كند آنچه خواهد و اثبات كند آنچه خواهد بىاستثناء و در خبر مىآيد كه رسول گرد خانه طواف ميكرد و ميگريست و ميگفت : بار خدايا اگر من از أهل سعادتم مرا بر آن ثابت دار ، و اگر از أهل شقاوتم