نه كه اين مشركان مر خداى را همبازان « 1 » پديد كردهاند هى اين شريكان آفريدند چيزى چنان كه خداى تعالى آفريد تا خلق برايشان مشتبه شود ندانند كه آفرينندهء اين كدام است و آفرينندهء آن كدام ، چون ايشان آفريننده نيستند چگونه شريكان خداى تعالى باشند ؟ !
[ قُلِ اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ ]
« 2 » بگوى كه خدايست آفرينندهء هر چيزى از آسمان و زمين و كوه و دريا و حيوان و جماد و اصناف خلق از جواهر و اعراض ، و اوست خداى قاهر و شكننده و غلبه كننده ؛ كس وى را قهر نتواند كرد و بر وى غلبه نتواند كرد .
هامش
( 1 ) - در بعضى نسخ : « انبازان » ؛ و هر دو بيك معنى است .
( 2 ) - مولى فتح الله ( ره ) در منهج الصادقين گفته : «[ قُلِ اللَّهُ ]بگو اى محمّد كه خدا[ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ ]آفرينندهء همه چيزهاست از آسمان و زمين و حيوانات و جمادات و اصناف خلق از جواهر و أعراض ، و شريك ندارد در آفريدن آنها تا شريك او باشند در پرستيدن حق تعالى خلق را موجب عبادت گردانيده و لازم استحقاق آن ساخته و بعد از آن نفى خلق كرده از ما عداى خود تا دلالت كند بر آنكه[ وَ هُوَ الْواحِدُ ]و اوست يگانه در الوهيّت[ الْقَهَّارُ ]غالب بر همه چيزها .
بدانكه مجبره را نميرسد كه بر مذهب خود بعموم « اللّه خالق كلّ شىء » استدلال كنند و به جهت اين گويند كه : أفعال عباد مخلوق حق تعالى است زيرا كه آيهء مذكوره حجّت است بر كفّار به آنكه حق تعالى خالق همهء اشياء است نه اصناف ، پس ايشان را نميرسد كه گويند : چون حق تعالى خالق همه چيزهاست پس او خلق عبادت أوثان كرده باشد در ما ؛ فحينئذ توبيخى بر ما متوجّه نباشد و چگونه معقول باشد كه خدا خلق عبادت اصنام كرده باشد در ما و بعد از آن ما را بر آن توبيخ كند كه چرا عبادت اصنام ميكنيد و عبادت من نميكنيد پس فائدهء آيه باطل باشد ، و نيز اكثر اصحاب ما لفظ « خلق » را بر غير حق اطلاق نميكنند چه جاى آنكه گويند : يخلق كخلق اللّه بلكه ميگويند : فلان يفعل و يحدث و يعمل ؛ و معنى خلق نزد ايشان اختراع و ابداع است و اين مقدور عباد نيست و كسانى كه تجويز اطلاق لفظ « خلق » بر عباد ميكنند ميگويند كه : او سبحانه در آيه نفى كرده است كه احدى خلق چيزى نمايد كه مانند خلق او باشد و ما به اين تجويز قائل نيستيم زيرا كه خلق خدا اختراع و ابداع است پس افعال عبد مفعول اوست و در محلّ قدرت او سبحانه بر آن ، و اسناد آن به خدا از اين حيثيّت است كه قدرت عبد بر آن از او سبحانه است » .