و بدهن خود رساند هيچ آب بر كف وى قرار نگيرد و هيچ مقصودى وى را بحاصل نيايد . مجاهد گفت : عابد اصنام و بتپرست چنان باشد كه آنكس كه او آب را بدست خويشتن خواهد تا بدهنش رسد و نرسد چه آب بدعوت وى اجابت نكند و پيش وى نيايد و اهل معانى گفتهاند كه : معنى آنست كه چون كسى باشد كه خواهد كه آب در قبض گيرد و آب در دست او ناستد و گفتهاند كه : امير المؤمنين على عليه السلام به اين بيت تمثّل كردى :
و من يصحب الدّنيا يكن مثل قابض * على الماء خانته فروج الاصابع « 1 »
آنگه فرمود و بيان كرد كه : خواندن كافران مربتان را نيست مگر در ضايع شدنى يعنى ايشان را اجابت نكنند و دعاى ايشان ضايع گردد و هلاك شوند ابن عبّاس گفت : دعاى كافران نيست مر خداى را مگر در ضلالى و خسارى به حكم آنكه دعاى ايشان محجوب باشد از خداى تعالى و آن را اجابت نبود .
[ سوره الرعد ( 13 ) : آيات 15 تا 16 ]
وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ ظِلالُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ ( 15 ) قُلْ مَنْ رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ لا يَمْلِكُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لا ضَرًّا قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمى وَ الْبَصِيرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِي الظُّلُماتُ وَ النُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكاءَ خَلَقُوا كَخَلْقِهِ فَتَشابَهَ الْخَلْقُ عَلَيْهِمْ قُلِ اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَ هُوَ الْواحِدُ الْقَهَّارُ ( 16 )
حق تعالى در اين آيت بيان كرد كه هر كه هست از عقلا در آسمانها و زمين همه خداى را سجده ميكنند إمّا بطوع و رغبت و إمّا باكراه و اجبار أمّا مؤمنان خداى را بطوع و رغبت سجده كنند و أمّا كافران از ترس و بيم شمشير يا از روى حاجت و افتقار .
ابو على گفت : سجده كردن بكره بتذليل و تسخير باشد چنان كه تندرست را بيمار كند ، و توانگر را درويش ، و زنده را بميراند ، و سايههاى ايشان ببامداد و شبانگاه
هامش
( 1 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) باضافهء : « و قال الشاعر فى هذا المعنى :فانّى و ايّاكم و شوقا إليكم * كقابض ماء لم تسقه اناملهو قال آخر :فأصبحت ممّا كان بينى و بينها * من الودّ مثل القابض الماء باليد ».