بنزديك او متساويست از آنجا كه او عالم الذّات « 1 » است عبد اللّه عبّاس گفت : مراد آنست كه او عالم است بآنكس كه او بشب در تاريكى و پوشيدگى بريبتى و تهمتى رود و آنگه بروز نمايد كه من از تهمت برىام و اظهار حسن سمت كند و برين وجه آيت تهديد و عيد را باشد يعنى خداى را جلّ جلاله فريشتگانى هستند در شب و روز بر عقب يكديگر آينده ؛ جماعتى بروند بر عقب ايشان جماعتى ديگر بيايند و اينان فريشتگان شب و روزاند كه خداى تعالى ميفرستد براى آنكه آدميان را نگه دارند و گفتهاند كه : ضمير [ له ] ضمير
[ مَنْ أَسَرَّ ]
است يعنى آنكس را كه سخن پنهان و آشكارا كند فريشتگانىاند بر وى موكّل ؛ از پيش و از پس وى بأمر و فرمان خداى تعالى وى را نگه ميدارند از پس و پيش وى .
در خبرست كه خداى تعالى را فريشتگانىاند موكّل بحفظ ما تا شياطين را از چشمهاى ما باز ميرانند چنان كه كس از انگبين مگس راند .
در خبرست كه يكى از جملهء بزرگان صحابه از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پرسيد كه : بر ما چند فريشته موكّلاند ؟ - گفت : دو فريشته ؛ يكى بر راست و يكى بر چپ ، آنكه بر راست است امير است بر آنكه بر چپ است چون بنده حسنتى كند فريشتهء دست راست يكى را ده بنويسد ، و چون سيّئتى بكند فريشتهء دست چپ گويد : بنويسم ؟ - گويد : توقّف كن ؛ باشد كه پشيمان شود يا استغفار و توبه كند ، تا سه بار مراجعه كند ؛ اگر بنده استغفار كند يا توبه كند هيچ بر وى ننويسد ؛ و اگر نكند گويد : بنويس كه خداى ما را از اين برهاناد كه بد قرينى است ما را خداى را مراقبت نميكند و از ما شرم نميدارد ؛ و ذلك قوله تعالى : ما يلفظ من قول إلّا لديه رقيب عتيد و دو فريشتهء ديگراند خداى را در پيش و پس ما كه ما را نگاه ميدارند و ذلك قوله : له معقّبات من بين يديه و من خلفه . و فريشتهء ديگرى است كه موى پيشانى تو بدست اوست يعنى مسلّط است بر تو چون تواضع كنى ترا رفيع كند و چون تكبّر كنى وضيع كند ، و دو فريشتهء ديگرند كه بر لب تو موكّلند هيچ چيز نگاه ندارند جز صلوات تو بر محمّد و آل محمّد ، و فريشتهء ديگر بر دهن
هامش
( 1 ) - در بعضى نسخ : « عالم بالذّات » و در بعضى ديگر : « عالم بذات » و متن موافق است با تعبيرات نقض و تفسير ابو الفتوح ( ره ) در سراسر تفسير وى و همچنين قوامى در ديوان خود .