رسيد اين آيت فرستاد كه :
وَ يَسْئَلُونَكَ عَنْ ذِي الْقَرْنَيْنِ
؛ الآية ، و در باب روح :
وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي
.
مفسّران خلاف كردند در آن روح كه ايشان پرسيدند . حسن و قتاده گفتند : جبرئيل است .
از امير المؤمنين على عليه السلام روايت كردهاند در اين آيت كه او گفت : نام فريشتهايست كه او را هفتاد هزار روى است ، بر هر روئى هفتاد هزار دهان ، در هر دهانى هفتاد هزار زبان ، بهر زبانى هفتاد هزار لغت تسبيح كند مر خداى را ؛ بهر تسبيحى خداى تعالى فريشتهء آفريند تا با فريشتگان مىپرد تا بروز قيامت عبد اللّه عبّاس گفت : روح خلقى است از خلقان خداى خداى تعالى ايشان را بر صورت بنى آدم آفريده است دست و پاى و سر و روى دارند ، طعام و شراب خورند و فريشته نيستند . بعضى گفتند : روح آدمى است « 1 » ديگران گفتند : مراد قرآنست
[ مِنْ أَمْرِ رَبِّي ]
براى آن گفت : كه ايشان گفتند : ما را خبر ده ازين قرآن كه به تو فرو مىآيد كه قديم است يا محدث ؟ - گفت : من أمر ربّى ، از فرمان خداى من است يعنى محدث است « 2 » آنگه باز نمود كه علم آدميان اندك است به آنكه گفت :
[ وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا ]
شما را از علم ندادند مگر اندكى .
[ سوره الإسراء ( 17 ) : آيات 86 تا 88 ]
وَ لَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ ثُمَّ لا تَجِدُ لَكَ بِهِ عَلَيْنا وَكِيلاً ( 86 ) إِلاَّ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ إِنَّ فَضْلَهُ كانَ عَلَيْكَ كَبِيراً ( 87 ) قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً ( 88 )
و اگر ما خواهيم هر آينه ببريم اين قرآن را كه به تو فرستاديم آنگه تو هيچ وكيلى نيابى كه پايمردى « 3 » و و كيل درى « 4 » تو كند تا او را با ما گذارى تا از ما
هامش
( 1 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) ضمن اضافاتى در اينجا اين عبارت نيز هست :
« بعضى دگر گفتند : مراد عيسى است كه ايشان را در او شبهت افتاد تا چگونه بىپدر پديد آمد و روح نامى است مشترك ميان اين چيزها » .
( 2 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) باضافهء : « و از فرمان خداى صادر است » .
( 3 ) - در برهان قاطع گفته : « پايمرد بر وزن لاجورد مددكار و يارى دهنده و شفيع و معين و دستگير باشد » .
( 4 ) - در برهان قاطع گفته : « [ و كيل در ] و كيل در بار و نايب مناب را گويند » .