هر امّتى را با كتاب او دعوت كنند ، أبو العالية گفت : أعمال است يعنى باز خوانند هر يكى را با كردارش ، قتاده گفت : نامهء اعمال است و دليل اين تأويل سياق آيت است فمن أوتى كتابه بيمينه .
أبو هريره از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت كرد كه او گفت : مال است ؛ هر كه در سبيل خداى نفقه كند روز قيامت او را از بهشت ندا كنند كه : اين عوض بهتر است ترا يا آن مال كه خرج كردى ؟ آنگه از هر درى از درهاى بهشت داعيان دعوت ميكنند اهل آن در را ؛ أهل نماز را از در نماز ، و أهل روزه را از در روزه ، و اهل جهاد را از در جهاد ، و اهل زكات « 1 » را از در زكات ، يكى از جملهء صحابه گفت : يا رسول اللّه كس باشد كه او را از همهء درها ندا كنند ؟ - گفت : بلى و اميد است كه شما از جملهء آنان باشيد « 2 » .
بعضى گفتند كه : ايشان را بمادرشان باز خوانند و درين سه وجه حكمت گفتهاند ؛ موافقت عيسى را عليه السلام ، و اظهار شرف حسن و حسين را عليهما السلام ، و پرده فرو گذاشتن بر أولاد زنا .
بعضى ديگر گفتند : مراد لواء است ؛ و عرب [ لوا ] را [ امام ] گويند براى آنكه لشكر به او اقتدا كنند . سعيد جبير « 3 » گفت : مراد امام است كه بوى اقتدا كرده باشند ائمّهء هدى و ائمّهء ضلالت .
و رضا عليه السلام از پدرانش از امير المؤمنين علىّ بن ابى طالب عليه السلام روايت كرده است از رسول خداى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه : روز قيامت هر قومى را به چند چيز باز خوانند به امام زمانشان كه به او اقتدا كرده باشند ، و بسنّت پيغمبرشان و بكتاب خداى ايشان .
هامش
( 1 ) - در بعضى نسخ و در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « و اهل صدقه را از در صدقه » و مراد بزكوة و صدقه يك چيز است .
( 2 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « و اميد است كه تو از آنانى » .
( 3 ) - در غالب نسخ : « عبد اللّه عبّاس » و متن موافق تفسير ابو الفتوح ( ره ) است .