ضحاك گفت : اين آيت بمكّه فرود آمد كه مشركان صحابهء رسول را مىكشتند ايشان را فرمود كه : نبايد كه كينهء آنان شما را بر آن دارد كه كسى را كه او جانى و قاتل نبوده باشد او را بكشيد و اين پيش از آن بود كه آيت
[ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ ]
آمد و گفتهاند كه : مراد به [ اسراف ] مثله كردن است كه خداى تعالى از آن نهى كرد .
در خبرست كه چون عبد الرّحمن پسر ملجم عليه اللعنه را در آن وقت كه أمير - المؤمنين علىّ بن ابى طالب را ضربت زده بود پيش وى بردند گفت : ان عشت رأيت فيه رأيى و أن متّ فاقتلوه بىضربة بضربة و لا تمثّلوا بالرّجل فانّ رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نهى عن المثلة و لو بالكلب العقور ؛ گفت : اگر من زنده بمانم با وى بكنم آنچه مصلحت بينم ، و اگر بميرم او را بيك ضربت بكشيد ، و مثله مكنيد او را كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از مثله نهى كرده است و اگرچه با سگ گزنده باشد .
[ سوره الإسراء ( 17 ) : آيات 34 تا 36 ]
وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيمِ إِلاَّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَ أَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كانَ مَسْؤُلاً ( 34 ) وَ أَوْفُوا الْكَيْلَ إِذا كِلْتُمْ وَ زِنُوا بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقِيمِ ذلِكَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلاً ( 35 ) وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلاً ( 36 )
و گرد مال يتيم مگرديد الّا بوجهى نيكوتر و طريقى پسنديدهتر چنان كه وى را نفعى باشد و از تصرّف شما در مال وى را سودى حاصل گردد
[ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ ]
تا آنگه كه بحدّ بلاغت « 1 » برسد و كمال عقلش پديد آيد . بعضى گفتهاند كه اين هژده « 2 » سال باشد
[ وَ أَوْفُوا بِالْعَهْدِ ]
و بعهد كه كرده باشيد وفا كنيد كه از آن بخواهند
هامش
( 1 ) - در سابق گذشته كه اين مفسّر و صاحب مجمل التواريخ و صاحب تاريخ سيستان در جاى « بلوغ » لفظ « بلاغت » به كار مىبرند ليكن در تفسير ابو الفتوح ( ره ) مطابق قواعد بلوغ به كار رفته است و هو الصحيح .
( 2 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « اختلاف مفسّران در معنى [ أشدّ ] برفت بعضى گفتند :
بلوغش باشد ، بعضى گفتند : هيجده سال باشد و قول أوّل درستتر است » .