در زمين دو بار فساد كنيد يكى كشتن زكريّا و حبس أرميا چون ايشان را از عذاب خداى تعالى انذار كرد ، و دويم كشتن يحيى زكريّا و قصد كشتن عيسى « 1 »
[ وَ لَتَعْلُنَّ ]
و بلندى جوئيد و تجبّر و تكبّر كنيد ظلمى و بيدادى بزرگ
[ فَإِذا جاءَ وَعْدُ أُولاهُما ]
چون وعدهء بار اوّل و كرّت نخست آيد از فساد كردن شما و آن فساد از شما صادر گردد ما برانگيزيم و مسلّط گردانيم بر شما و تخليه كنيم و تمكين دهيم بر شما بندگانى را كه ما رااند خداوندان شوكت و سختى و شجاعت و اين جالوت بود و لشكرش تا آنگه كه خداى تعالى او را بر دست داود هلاك گردانيد در مملكت طالوت . سعيد المسيّب گفت :
بخت نصّر « 2 » بود ، سعيد جبير گفت : سنجاريب « 3 » بود ، حسن بصرى گفت : عمالقه بودند .
هامش
( 1 ) - كذا در نسخ اين تفسير ليكن در منهج الصادقين : « يعنى دو فساد از شما ظاهر شود و اوّل آن مخالفت احكام توراة بوده باشد و ناشنيدن امر ارميا كه پيغمبر ايشان بوده و كشتن شعيا ، و افساد دوم قتل زكريّا و يحيى و قصد كشتن عيسى » و طبرسى در مجمع البيان گفته :
« و قيل : كان فساد هم الاوّل قتل زكريّا و الثانى قتل يحيى بن زكريّا عن ابن عبّاس و ابن - مسعود و ابن زيد قالوا : ثمّ سلّط اللّه عليهم سابور ذا الاكتاف ملكا من ملوك فارس فى قتل زكريّاء و سلّط عليهم فى قتل يحيى بخت نصّر و هو رجل خرج من بابل ، و قيل : الفساد الاوّل قتل شيعياء و الثانى قتل يحيى و أنّ زكريّاء مات حتف أنفه ، عن محمّد بن اسحاق قال : و اتاهم فى الاوّل بخت نصّر و فى الثانى ملك من ملوك بابل ، و قيل : كان الاوّل جالوت فقتله داود و الثانى بخت نصّر عن قتادة ، و قيل : انّه سبحانه ذكر فسادهم فى الارض و لم يبيّن ما هو فلا يقطع على شىء ممّا ذكر ؛ عن أبى علىّ الجبّائى » .
( 2 ) - خفاجى در عناية القاضى و كفاية الراضى در شرح قول بيضاوى : « بخت نصر عامل لهراسف على بابل » گفته ( ج 6 ؛ ص 10 ) : « بخت نصّر بضمّ الباء و سكون الخاء المعجمة و [ ضمّ ] التاء المثنّاة معرّب بوخت بالعبرانيّة معناه ابن ، و نصّر بفتح النّون و تشديد الصاد المهملة و بالرّاء المهملة اسم صنم و هو علم أعجمىّ مركّب ؛ قال فى القاموس : كان وجد عند الصنم و لم يعرف له أب فنسب اليه ، قيل : انّه ملك الاقاليم و قال ابن قتيبة : لا أصل لملكه لها و عليه قول المصنّف ( ره ) عامل لهراسف و هو ملك ذلك العصر » فيروزابادى گفته :
« بخت نصّر بالضمّ معروف » زبيدى در شرح آن گفته : « أى بضمّ أوّله و ثالثه و فتح النون و تشديد الصاد المهملة ملك معروف و هو الّذى سبى بنى اسرائيل و سيأتى ذكره فى [ ن ص ر ] ان شاء اللّه تعالى » و نيز فيروزآبادى در مادّهء [ ن ص ر ] گفته : « بخت نصّر بالتشديد اصله بوخت و معناه ابن و نصّر كبقّم صنم و كان وجد عند الصنم و لم يعرف له أب فنسب اليه خرّب القدس » در منتهى الارب گفته : « بخت نصّر كبقّم بالتشديد اميرى بود از امراء لهراسب فارسى كه بپادشاهى رسيد اصله [ بوخت ] و معناه ابن يا عبد ، و نصّر صنم و كان وجد عند الصنم و لم يعرف له اب فنسب اليه خرّب القدس » .
( 3 ) - خفاجى در عناية القاضى و كفاية الراضى گفته ( ج 6 ؛ ص 10 ؛ س 24 ) :
« سنجاريب يروى بالجيم و هو المعروف ، و روى بالحاء المهملة و هو اسم ملك » .