[ سوره الإسراء ( 17 ) : آيات 2 تا 3 ]
وَ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ وَ جَعَلْناهُ هُدىً لِبَنِي إِسْرائِيلَ أَلاَّ تَتَّخِذُوا مِنْ دُونِي وَكِيلاً ( 2 ) ذُرِّيَّةَ مَنْ حَمَلْنا مَعَ نُوحٍ إِنَّهُ كانَ عَبْداً شَكُوراً ( 3 )
وجه اتّصال اين آيت بآيت پيشين آنست كه گفت : ما چنان كه محمّد را به آسمان برديم موسى را كتاب توراة داديم و آن را يعنى توراة را هدايتى و بيانى كرديم بنى اسرائيل را ، و شايد كه ضمير راجع باشد با موسى چه پيغمبر امّت را لطفى و هدايتى « 1 » باشد و گفتيم ايشان را كه : اى فرزندان كسى كه او را برداشتيم با نوح پيغمبر « 2 » در كشتى
هامش
نموده و اثبات الشىء نفى ما عداه نميكند و مفهوم لقب حجّت نيست ، و نيز احتمال دارد كه از جهت فهم اكثر عوام بلكه اكثر خواصّ نيز فرموده كه فى الجمله ملائم اعتقاد و اذعان قلبى ايشان باشد چنان كه جناب حكيم على الاطلاق على الاحتمال بل على الظاهر اين حكمت را مراعات فرموده و مقدّمهء معراج او را از مسجد الاقصى كه مسجد بيت المقدّس است على الظاهر المتبادر تجاوز ننموده ( تا آخر كلام او ) » .
نظير اين است آنچه فقيه بزرگ شيخ اسد اللّه كاظمى صاحب مقابس ( ره ) در كتاب المسائل الايروانيّه كه مجموعهايست مشتمل بر دويست و بيست و نه ( 229 ) مسئله كه از ايروان از وى سؤال شده و او جواب داده است گفته و مسئله پنجم و جواب آن در آن كتاب چنين ذكر شده است :
« سؤال - در دعاى ندبه مسطور است كه [ و عرجت بروحه الى سمائك ] و ظاهر آن دلالت مىكند بر آنكه معراج پيغمبر ( ص ) روحانى بوده نه جسمانى چنان كه طائفهء محقّه به آن قائلند پس توجيه آن عبارت بچه نحو است ؟ و فرق بين عروجين چه چيز است ؟ بيان فرمائيد .
جواب - فرق ما بين عروج روحانى بلاجسم و عروج جسمانى واضح است و محتاج ببيان نيست و قرآن و اخبار كثيره از طرق خاصّه و عامّه بر آن دلالت مىكند و قبل از اين فقره در دعا فرموده كه : [ و سخّرت له البراق ] و آن نيز دلالت مىكند بر عروج جسمانى
( 1 ) - أبو الفتوح ( ره ) گفته : « و هدى بمعنى هادى بود كقولهم : رجل عدل و زور و فطر و صوم ؛ لفظ مصدر باشد بمعنى فاعل » .
( 2 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « براى آن گفت :[ ذُرِّيَّةَ مَنْ حَمَلْنا مَعَ نُوحٍ ]كه نوح عليه السلام را آدم دوم خوانند چه در عهد اوجهان بطوفان خراب شد و مردم همه هلاك شدند جز آنان كه در كشتى بودند پس از ايشان هر چه در عالم هستند از نسل ايشانند پس اين خطاب بمثابهء آنست كه : يا بنى آدم ؛ و تقدير چنانست كه يا ذريّة من حملنا مع نوح فى السفينة ، و مورد آيت مورد تهديد و توبيخ است كأنّه قال : يا بقيّة الهالكين چنان كه ما گوئيم : يا بقيّة السّيف » .