در معراج خلاف كردند ؛ بعضى گفتند : رفتن رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از مسجد الحرام تا بيت المقدس بيش نبود ، و اين قول معتزليانست . و بعضى گفتند : اين معراج در خواب بود ، و اينان نجّارياناند . و بعضى گفتند : اين معراج روح او را بود ، و اينان حشوياناند « 1 » .
و آنچه درست است آنست كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را بنفس و تن بر آسمان بردند آسمانها و بهشت و دوزخ همه بر وى عرضه كردند و او معاينه بديد چنان كه گفت : عرضت علىّ الجنّة حتّى هممت أن أقطف من ثمارها ، و عرضت علىّ النّار حتّى اتّقيت حرّها بيدى .
و سياق قصّه بروايت أنس مالك و عايشه و أبو هريره و أمّ هانى باختلاف الفاظ و اتّفاق معانى آنست كه :
رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : من بمكّه بودم ميان خفته و بيدار در حجر ، و بروايتى در خانهء
هامش
( 1 ) - بايد دانست كه حصر معراج بر روحانى و اقتصار بر آن فقط و انكار معراج جسمانى شديدا مورد انكار جمهور مسلمين و بالخصوص فرقهء حقّهء اماميّه اثنا عشريّه أيّدهم اللّه و كثّرهم بوده و مىباشد بمرتبهء كه اگر در برخى از موارد معتبره عبارتى ايماء و اشارتى به آن داشته باشد ناچار بمقام توجيه آن بر ميآيند زيرا معراج جسمانى را ضرورى ميدانند چنان كه خواهد آمد ان شاء اللّه تعالى .