تا به اين بشر كه خواستند ؟
عبد اللّه عبّاس گفت : مردى بود آهنگر در مكّه نام او بلعام ترسا بود و أعجمى زبان ؛ رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم او را دعوت كرد او مىآمد و چيزى مىآموخت و وقتها بنزديك او شدى ، مشركان مكّه گفتند كه : اين قرآن محمّد را بلعام مىآموزد ، خداى تعالى اين آيت فرستاد . فرّا گفت : غلامى بود حويطب بن عبد العزّى را أعجمى ؛ نام او عابس ، او اسلام آورد و نيك مسلمان شد ، بنزديك رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بسيار آمدى و از وى قرآن آموختى ، قريش گفتند : محمّد اين قرآن از وى مىآموزد . عبد اللّه حضر مىگفت : ما را دو غلام بود از أهل عين التّمر « 1 » يكى را يسار گفتندى و يكى را حبار ؛ شمشيرگر بودند در مكّه توراة و انجيل دانستندى و خواندندى ؛ وقتها رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بايشان بگذشتى و قرائت ايشان شنيدى ، مشركان گفتند : از ايشان مىآموزد ؛ خداى تعالى بر ايشان ردّ كرد و گفت : زبان « 2 » آنكس كه ميگويند : ترا تعليم مىكند يعنى تعليم قرآن بوى حوالت ميكنند و اضافت ؛ اعجمى « 3 » است ، و گفتند : سلمان پارسى بوى مىآموزد « 4 » و اين قرآن زبان عربى هويدا و روشن است و مراد بلسان لغت است . آنگه خداى تعالى خبر داد و گفت :
آنان كه بخداى ايمان ندارند خداى ايشان را هدايت ندهد يعنى لطف نكند با ايشان لطفى كه با مؤمنان مىكند چه اگر با ايشان كند ايشان را لطف نباشد ، يا حكم نكند
هامش
( 1 ) - ياقوت در معجم البلدان گفته : « عين التّمر بلدة قريبة من الانبار غربىّ الكوفة بقربها موضع يقال له شفائا منهما يجلب القسب و التمر الى سائر البلاد و هو بها كثير جدّا ( تا آخر كلام او ) » .
( 2 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « مراد به [ لسان ] لغت است من قولهم : فلان يتكلّم بلسان العرب و بلسان الروّم اى بلغتهما ؛ و منه قوله تعالى : و ما أرسلنا من رسول الّا بلسان قومه اى بلغة قومه » .
( 3 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : يقال : رجل أعجم و أعجمىّ اذا كان غير فصيح و ان كان من العرب ، و رجل عجمىّ منسوب الى العجم و ان كان فصيح اللّسان » .
( 4 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « ضحّاك گفت : مراد به اين بشر سلمان فارسى است و بعضى علما گفتند : اين قول سديد نيست ؛ براى آنكه سلمان بمدينه اسلام آورد و اين آيت بمكّه فرود آمد » .