قرائت يا از روى حكم ، و خداى عالمترست به آنچه فرو فرستد ؛ در هر وقتى آن فرستد « 1 » كه مصلحت داند ، و آنچه در أيّام گذشته مصلحت بوده باشد و در أيّام آينده مفسده ؛ آن را در مستقبل رفع كند و به آن نفرمايد .
[ قالُوا إِنَّما أَنْتَ مُفْتَرٍ ]
گويند اين كافران كه : تو نيستى إلّا افترا كنندهء ؛ اينچه « 2 » ميگوئى از خود ميگوئى ؛ دى به چيزى فرمودى و امروز به چيزى بخلاف آن ميفرمائى ؟ ! خداى تعالى بر ايشان ردّ كرد و گفت : چنان نيست كه ايشان ميگويند ، و سبب گفتن ايشان اين سخن آنست كه بيشترين ايشان نميدانند كه اين قرآن وحى است و نسخ احكام بفرمان خداى است آنگه رسول را فرمود كه بگو : اى محمّد كه : اين قرآن جبرئيل آورده از خداى تعالى بحقّ و صواب ؛ آيتى پس از آيتى بر حسب مصالح تا ثابت دارد مؤمنان را به آنچه در قرآن است از حجج و آيات ، و بر جاى بدارد ايشان را بلطف و توفيق ، و تا هدايتى « 3 » و لطفى و بشارتى باشد مسلمانان را ببهشت .
[ سوره النحل ( 16 ) : آيات 103 تا 105 ]
وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّما يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَ هذا لِسانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ ( 103 ) إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِآياتِ اللَّهِ لا يَهْدِيهِمُ اللَّهُ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ ( 104 ) إِنَّما يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْكاذِبُونَ ( 105 )
خداى تعالى رسول را تسليت و دلخوشى داد و اخبار كرد از آنچه مشركان در حقّ او گفتند ؛ گفت : اى محمّد ما ميدانيم كه ايشان ميگويند ترا كه محمّدى : كه اين قرآن بشرى يعنى آدمى تعليم ميدهد و به تو مىآموزد .
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « خداى تعالى عالمترست به آنچه فرو فرستد از آسمان كه صلاح مكلّفان در چيست آن فرمايد كردن بحسب صلاح مكلّفان فرمايد در تكليف » .
( 2 ) - كذا در بعضى نسخ معتمده ؛ و در ساير نسخ : « آنچه » .
( 3 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « و موضع[ هُدىً وَ بُشْرى ]نصب باشد على أنّه مفعول له ، و روا بود كه مصدر باشد در جاى حال اى هاديّا و مبشّرا » .