تا بر اينان گواه باشى و گواهى دهى به آنچه كرده باشند .
[ وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ ]
و ما بر تو كتاب فرستاديم بيانى بليغ و تمام جملهء كارهاى دينى را ؛ هيچ نباشد تا قرآن بيان آن نكرده باشد يا بنصّ بر آن حوالت كرده باشد يا بيان آن را به كسانى كه موجب علم باشد بيان ايشان از پيغمبر خداى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و امامان معصوم عليهم السلام و إجماع امّت .
[ وَ هُدىً ]
يعنى اين كتاب بيانى و هدايتى و رحمتى است از خداى و بشارتى مر مسلمانان را كه خداى را گردن نهند .
[ سوره النحل ( 16 ) : آيه 90 ]
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبى وَ يَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ الْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ ( 90 )
خداى تعالى ميفرمايد بندگان خود را بعدل و راستى « 1 » و إنصاف به دادن و نيكوئى
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : «[ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ ]. خداى تعالى بعدل و احسان امر ميفرمايد با مردمان و عدل در كلام عرب راستى باشد و معادله مناصفه باشد و عدل تنگ بار باشد براى آنكه معادل صاحبش بود . والبى گفت از عبد اللّه عبّاس كه : عدل اينجا توحيد است و [ احسان ] اداى فرايض روايتى دگر از او آنست كه عدل شهادت ان لا إله الّا اللّه است و احسان اخلاص بجا آوردن در او . عطاء گفت : عدل آنست كه با او انباز ندارى و احسان آنست كه او را پرستى چنان كه پندارى كه او را مىبينى . مقاتل گفت : عدل توحيد است و احسان عفو كردن از مردمان و گفتهاند : العدل فى الافعال و الاحسان فى الاقوال . آنكه در فعل عادل باشد و در قول محسن . اين قولها كه مفسّران گفتند دليل آنست كه عدل از توحيد جدا نيست تا بدانند كه موحّد نبود آنكه را عدلى نبود .[ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبى ]و صلهء رحم كردن بصلات و عطيّات و ايتاء إعطاء باشد يعنى خويشان را برّ كردن و عطا دادن .[ وَ يَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ ]و نهى مىكند از فحشاء . عبد اللّه عبّاس گفت : مراد بفحشاء زناست و بمنكر آنچه در شريعت اسلام نشناسند و بغى ظلم و كبر است ابن عيينه گفت : عدل استواء السرّ و العلانية ؛ عدل آن بود كه نهان و آشكارا راست بود و احسان آنست كه سرّت از علانيه نيكوتر باشد و فحشاء و منكر گفت : آنست كه آشكارت از نهان نيكوتر باشد . [ يعظكم ] پند ميدهد شما را تا باشد كه متّعظ شوى . قتاده گفت : خداى تعالى ما را در اين آيه مكارم اخلاق ميفرمايد و معالى آن ، و ما را نهى مىكند از دناياى اخلاق و مذامّ و سفاسف آن .
عبد اللّه مسعود گفت : از اين جامعتر در قرآن آيتى نيست » .