براى شما هم از نفس شما زنانى تا جفت شما باشند
[ وَ حَفَدَةً
« 1 » ] و شما را از ايشان پسران و نوادگان باشند و براى آن تخصيص پسران كرد كه ايشان بپسران شادمانه بودندى و بدختران دلتنگ . و گفتند كه : [ حفده ] داماداناند [ و رزقكم ] و شما را روزى داد از طعامهاى پاك و حلال و خوش ، اى « 2 » بباطل كه بتان و شياطيناند ايمان مىآورند ؟ ! و بنعمت خداى تعالى كه رسول است و اسلام و قرآن كافر ميشوند ؟ ! و گفتهاند كه :
مراد به [ باطل ] شيطان است كه ايشان را ببحيره و سائبه و وصيله و حام فرمود ، و
[ بِنِعْمَتِ اللَّهِ ]
محلّلات است كه خداى تعالى مباح كرد .
[ سوره النحل ( 16 ) : آيات 73 تا 74 ]
وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقاً مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ شَيْئاً وَ لا يَسْتَطِيعُونَ ( 73 ) فَلا تَضْرِبُوا لِلَّهِ الْأَمْثالَ إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ ( 74 )
مىپرستند بدون خداى آن را كه مالك نشود و نتواند ايشان را روزى دادن « 3 »
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : «[ وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ]و مىپرستند فرود خداى و گفتهاند :
جز خداى را[ ما لا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقاً ]« ما » نكرهء موصوفه است چيزى كه مالك و قادر نيست بر آنكه ايشان را روزى دهد از آسمان و زمين نه از آسمان باران تواند آورد و نه از زمين نبات بروياند و قوله [ شيئا ] فرّاء گفت : نصب او بر آنست كه مفعول [ رزق ] كرده است كأنّه قال : ان يرزقهم شيئا ، و مثله قوله : و اطعام فى يوم ذى مسغبة يتيما ، و قوله :أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ كِفاتاً أَحْياءً وَ أَمْواتاً، جز كه اين نصب بر حال است و آن مفعول به و التقدير تكفتهم أحياء و أمواتا و وجهى دگر نصب او به آنست كه بدل [ رزقا ] باشد و التّقدير لا يملك فيهم رزقا لا قليلا و لا كثيرا ،[ وَ لا يَسْتَطِيعُونَ ]و نتوانند و قادر نباشند » .
( 2 ) - يعنى « آيا » .
( 3 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « [ و حفده ] عبد اللّه مسعود و نخعى و سعيد جبير و ابو الضحى گفتند : مراد به [ حفده ] أصهارند يعنى أختان الرّجل على بناته دامادان يعنى شوهران دختران خود . ابن حبيش گفت : بر عبد اللّه مسعود قرآن ميخواندم به اين آيه رسيدم مرا گفت :
دانى تا حفده چه باشد ؟ - گفتم : حشم مرد ، گفت : نه و ليكن دامادان او باشند و اين روايت والبى است از عبد اللّه عبّاس . عكرمه گفت و حسن و ضحّاك و مجاهد : خدم و حشم باشند و ابو مالك گفت و مجاهد بروايتى : أنصار و اعوان مرد باشند من قول العرب : حفده اذا أعانه قال جميل :حفد الولائد حولهنّ و أسلمت * بأكفّهنّ أزمّة الاجمالعطا گفت : فرزند زادگان مرد باشند قتاده گفت : چاكران مرد باشند مقاتل و كلبى گفتند : [ بنين ] فرزندان كوچكند و [ حفده ] فرزندان بزرگ . مجاهد و سعيد جبير گفتند :
فرزند فرزند باشد ابن زيد گفت : پسران زن باشند از شوهر قتيبى گفت : اصل او از [ حفد ] است و آن متابعت گام باشد و سرعت مشى يعنى اينان مسرع باشند در خدمت و نصرت مرد و در دعاى وتر آمده است : الّلهمّ انّا اليك نسعى و نحفد اى نسرع قال الرّاعى :كلّفت مجهولها نوقا يمانية * اذا الحداة على أكسائها حفدواو [ فعله ] از جملهء بناهاى جمع فاعل باشد كالسفرة و البررة و الحملة » .