[ سوره النحل ( 16 ) : آيات 61 تا 62 ]
وَ لَوْ يُؤاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ ما تَرَكَ عَلَيْها مِنْ دَابَّةٍ وَ لكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ ( 61 ) وَ يَجْعَلُونَ لِلَّهِ ما يَكْرَهُونَ وَ تَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ أَنَّ لَهُمُ الْحُسْنى لا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ النَّارَ وَ أَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ ( 62 )
و اگر چنان بودى « 1 » كه خداى تعالى مردمان را بگرفتى و مؤاخذه كردى بسبب ظلمى و معصيتى كه ميكنند بر روى زمين « 2 » هيچ رونده و جنبندهء رها نكردى و همه را هلاك كردى « 3 » بشومى ظلم ظالمان و معصيت عاصيان و ليكن بفضل و كرم خود تأخير مىكند و مهلت ميدهد ايشان را تا وقتى نامزده « 4 » و آن منتهاى آجال و أعمار ايشان باشد چون آنوقت آيد هيچ تأخير نرود و يك ساعت باز پس ندارند و فرا پيش ندارند
[ وَ يَجْعَلُونَ لِلَّهِ ]
و ميكنند « 5 » خداى را آنچه او را كاره ميدارند از دختران يعنى آنچه به خود نمىپسندند بخداى مىپسندند و بوى حوالت ميكنند
[ وَ تَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ ]
« 6 » و زبانهاى ايشان صفت دروغ مىكند يعنى دروغ ميگويند و آن آنست كه گفتند كه :
اگر محمّد اينكه ميگويد راست است ما را بهشت باشد ، و گفتند : مراد اينست كه ايشان گفتند كه : ما را پسرانند و خداى را دختران ، چون ايشان با خود تقدير كردند كه بهشت ما راست ، خداى گفت : حقّا كه آتش دوزخ ايشان راست و ايشان بشتاب بدوزخ روند ابن عبّاس گفت : أى منسيّون ؛ ايشان را در دوزخ فراموش كنند
هامش
( 1 ) - در بعضى نسخ : « اگر از آنستى » و در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « اگر چنان كه » .
( 2 ) - ترجمهء [ عليها ] است كه مرجع آن زمين است ؛ ابو الفتوح ( ره ) گفته : « قوله [ عليها ] كنايتى است از زمين كناية عن غير مذكور كقوله :[ حَتَّى تَوارَتْ بِالْحِجابِ ]» .
( 3 ) - مطابق اين مضمون است آنچه سرودهاند :« و لو اخذ اللّه العباد بظلمهم * أعدّ لهم فى كلّ يوم جهنّما »( 4 ) - در بعضى نسخ : « نامبرده » و در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « نامزد كرده » .
( 5 ) - اشاره به آنست كه [ جعل ] بمعنى تسميه است چنان كه ابو الفتوح ( ره ) در آيهء پيشين به آن تصريح كرده است .
( 6 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : «[ وَ تَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ ]و زبان ايشان وصف دروغ مىكند يعنى زبانشان دروغ ميگويد و اضافت فعل بآلت براى تحقيق اضافت فعل كرد با فاعلش كما فى قوله تعالى :بِما قَدَّمَتْ يَداكَ،فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ» .