قريظه و بنى النّضير بيك روز در مدينه آمدند و در آنجا انواع مال بود از جواهر و طيب و متاع دريا ؛ مسلمانان گفتند : كاشكى اين هر هفت كاروان ما را بودى تا در سبيل خداى صرف كرديمى ، جبرئيل آمد و يك بار ديگر فاتحه الكتاب آورد و گفت : اين هفت آيت شما را بهتر است از آن هفت كاروان ، و دليل اين تأويل قوله تعالى :
لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلى ما مَتَّعْنا بِهِ
؛ الآية .
بعضى ديگر از علما گفتهاند كه : سبع مثانى هفت سورت دراز است ؛ البقرة ، و آل عمران ، و النّساء ، و المائدة ، و الأنعام و الأعراف ، و الأنفال و التّوبة كه بيك جاست « 1 » عبد اللّه عبّاس گفت : اين هفت سوره را براى آن سبع مثانى خوانند كه فرايض و احكام و حدود در او مثنّى است . و روايت ديگر از او آنست كه : قرآن همه مثانى است ؛ نبينى كه خداى تعالى ميگويد كه :
اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ تَقْشَعِرُّ
؛ و براى آن قرآن را [ مثانى ] خواند كه أحكام و قصص در او مثنّى است و به اين قول مراد بسبع مثانى هفت سبع قرآن « 2 » باشد و براى آنكه قرآن مشتمل است بر هفت معنى از امر و نهى و بشارت و انذار و مثل و قصص و تذكير النّعم .
آنگه خطاب كرد رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را و مراد اوست و امّت او ؛ گفت :
[ لا تَمُدَّنَّ ]
مكش چشم خود را و منگر به آنچه ما اين كافران را به آن ممتّع كردهايم [ أزواجا ] أصنافا يعنى انواع و أصناف كافران را « 3 » .
أنس گفت : روزى در ايّام ربيع كلّهء اشتر بغايت نيكو و نهايت حسن برسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بگذشت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دست بر چشم نهاد و گفت : خداى تعالى مرا چنين فرموده و اين
هامش
( 1 ) - مراد آنست كه برائت و انفال يك سوره محسوب مىشود و بشمار ميآيد ؛ سيوطى در الدرّ المنثور آورده ( ج 4 ؛ ص 105 ؛ س 26 ) : « و أخرج ابن أبى حاتم عن سفيان : المثانى المئين البقرة ، و آل عمران ، و النّساء ، و المائدة ، و الانعام ، و الاعراف ، و براءة و الانفال سورة واحدة » .
( 2 ) - يعنى قرآن بهفت جزء قسمت شود چنان كه سعدى گفته :« اگر خود هفت سبع از بر بخوانى * چو آشفتى الف از با ندانى »( 3 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : «[ أَزْواجاً مِنْهُمْ ]أى أصنافا من الكفّار ؛ و مراد به [ روج ] صنف و نوع است اينجا كقوله تعالى : سبحان الذى خلق الازواج كلّها » .