اختيار تراست با هر كه خواهى ميباش . ابليس گفت : به اين اغوا كه با من كردى من فرزندان آدم راى در زمين مزّين گردانم معاصى و قبايح تا ارتكاب آن كنند و در تو عاصى شوند يا حيات و زندگانى ايشان در دنيا آراسته گردانم تا آن را بر آخرت اختيار كنند و همه راى گمراه گردانم مگر بندگان خاصّ و خالص « 1 » ترا و آنان معصوماناند كه كيد ابليس برايشان نرسد و كار نكند اگر نيكو نظر كنى ابليس در جبر با انصافتر « 2 » است از مجبره ؛ ابليس اغواى خود تنها بخداى تعالى حوالت كرد و اغواى ديگران به خود ، مجبره از آن خود و از آن ديگران همه بخداى حوالت كردند .
[ قالَ هذا صِراطٌ ]
اين راهيست كه بر منست يعنى گذر همه بر منست و هيچكس را از من گريز نيست و گفتهاند كه : معنى اينست كه اين راهيست كه بر منست بيان و ايضاح او تا مكلّفان در آن راه گمراه نشوند .
[ إِنَّ عِبادِي ]
خداى تعالى گفت : بندگان من ترا برايشان دست نباشد چه ايشان بعصمت و لطف من معصوم باشند و ترا بر ايشان راهى نبود جز وسواس ؛ بقهر و غلبه هيچ نتوانى كردن . سفيان عيينه گفت : معنى آنست كه تو بندگان مرا در گناهى نيفكنى كه عفو من از آن تنگ باشد تا كام تو برآيد از تو اغوا و از من غفران تا هر چه تو به طول عمر اغوا كنى من بيك ساعت بيامرزم ليكن آنكس كه پيروى « 3 » تو كند از غويّان و بىراهان ترا برايشان سلطانى و قوّتى باشد .
آنگه وعيد كرد متابعان ابليس را و گفت : دوزخ موعد ايشانست همه
[ لَها سَبْعَةُ أَبْوابٍ ]
دوزخ را هفت در باشد براى هر درى جمعىاند قسمت كرده و براى هر قوم درى نهاده
هامش
( 1 ) - ترجمهء [ المخلصين ] است كه ابو الفتوح ( ره ) نسبت به آن چنين گفته :
« مدنيان و كوفيان و شاميان خواندند بفتح لام بر آنكه مفعول باشد يعنى آنان كه تو ايشان را برگزيدهء و خالص كردهء بتوفيق و هدايت و لطف و عصمت ، و مكّيان و بصريان بكسر لام خواندند على انّهم فاعلون يعنى بندگانيكه عبادت خالص بكردهاند ترا » .
( 2 ) - در بعضى نسخ : [ با بصارتتر ] و در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « و چون در اين حديث انديشه كنى ابليس در جبر با مجاملهتر است چه اغواى خود تنها با خداى حوالت كرد و اغواى جمله خلقان به خود حوالت كرد » ( جلد 3 چاپ اوّل ص 240 سطر 30 ) .
( 3 ) - در بعضى نسخ معتمده : « پسروى » .