فريشتگان همه سجده كردند مگر ابليس كه اباء كرد و امتناع نمود از آنكه سجده كند و اجماعست بر اينكه او مأمور بود بسجدهء آدم چون سجده نكرد خداى تعالى وى را گفت : اى ابليس چيست ترا كه با ساجدان نبودى ؟ و چنان كه ايشان سجده كردند تو نكردى ؟ - گفت : من نباشم كه سجده كنم بشرى را كه تو وى را از گلى خشك يعنى لوشى بوى و رنگ بگردانيده آفريده باشى .
[ سوره الحجر ( 15 ) : آيات 34 تا 44 ]
قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّكَ رَجِيمٌ ( 34 ) وَ إِنَّ عَلَيْكَ اللَّعْنَةَ إِلى يَوْمِ الدِّينِ ( 35 ) قالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ( 36 ) قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ ( 37 ) إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ ( 38 )
قالَ رَبِّ بِما أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ ( 39 ) إِلاَّ عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ ( 40 ) قالَ هذا صِراطٌ عَلَيَّ مُسْتَقِيمٌ ( 41 ) إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلاَّ مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ ( 42 ) وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ ( 43 )
لَها سَبْعَةُ أَبْوابٍ لِكُلِّ بابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ ( 44 )
حقّ تعالى ابليس را خطاب كرد و گفت : بيرون شو از بهشت يا از آسمان كه تو راندهء و ملعونى و مطرودى تا بروز جزا يعنى روز قيامت ، ابليس گفت : اكنون كه مرا براندى و لعنت كردى مرا مهلت ده تا بروز قيامت ، گفت : تو از جملهء مهلت دادگانى تا بروز وقت معلوم . بعضى گفتهاند : مراد روز قيامت است . و بعضى ديگر گفتند كه :
مراد نفخهء اولى است كه عند آن تكليف زايل شود . و بعضى گفتند كه : اين وقتيست كه :
خداى را معلوم است و آن را بيانى نفرموده است . ابليس گفت : خدايا به آن اضلال و اغوا كه مرا كردى ؛ تا بدانى « 1 » كه اوّلين كسى كه جبر گفت ابليس بود و اوّلين كسى كه عدل گفت : آدم بود ، پس آدم مقتداى اهل عدل است و ابليس پيشواى اهل جبر ، و روزى در پيش است كه هر كسى را در آن روز با پيشواى او باز خوانند كه :
يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ )
هامش
( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : « تا بدانى كه اوّل كس كه جبر گفت ابليس بود و اوّل كس كه عدل گفت آدم بود فى قوله : ربّنا ظلمنا أنفسنا ، ابليس ميگويد : ما راى تو گمراه كردى ، و آدم ميگويد : بار خدايا ما ظلم كرديم بر خود ، اگر از آدمى اقتدا بر آدم كن و اگر از مذهب ابليس بهتر خوشت ميآيد تو دانى بيش از آن نيست كه روزى خواهد آمد كه هر كس راى بپيشواى خود باز خوانند » .