[ سوره هود ( 11 ) : آيه 17 ]
أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى إِماماً وَ رَحْمَةً أُولئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَ مَنْ يَكْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ فَلا تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يُؤْمِنُونَ ( 17 )
. حق سبحانه و تعالى ميگويد كه : هى « 1 » آنكس كه بر بيّنتى و حجّتى و بيانى و برهانى بود از خداى خويش بر آنكه دين اسلام دين خدايست و حقّست و آن بيّنه دليل عقل است ، و بر پى او ميرود گواهى كه هم از ويست ؛ وى هرگز مقابل بود و برابر شود با آنكس كه سر در دنيا نهاده باشد و طلب دنيا كند ؟ ! يعنى نباشد و ميان ايشان فرقى عظيم و تفاوتى بسيار بود در آنكه اين شخص كه بر بيّنه و برهانى و حجّت و سلطانى است خلافى نيست كه رسول صلّى اللّه عليه و آله خدايست اما مفسران در « شاهد » خلاف كردهاند تا كيست ؟ ابن عباس و علقمه و مجاهد و عكرمه و ضحاك « 2 » گفتند كه :
جبرئيل است ، حسن و قتاده گفتند كه : مراد زبان رسولست ، و بعضى ديگر گفتند كه : مراد صورت و شمايل رسول است ، براى آنكه هر كه رسول صلّى اللّه عليه و آله را ديدى گواهى دادى برسالت او چون جاحد و معاند نبود حسين بن الفضل گفت كه : اين شاهد قرآنست و نظم اعجاز او ، و اين اقوال مضطربست امّا قول آنان كه گفتند كه :
مراد جبرئيل است ، نيكو نيست ، براى آنكه گفت :
[ وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ ]
و اين ضمير راجع با رسولست و جبرئيل از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نيست ، و قول آنكس كه گفت كه : مراد قرآنست ؛ هم باطل است ، براى آنكه قرآن پسر و « 3 » رسول نيست و رسول صلّى اللّه عليه و آله پسر و « 4 » قرآنست و قرآن ازو نيست و آنان كه گفتند كه : مراد زبان رسولست هم باطل است ؛ به آنكه گفته شد ، و نيز زبان مرد گواه نباشد بر صحّت دعوى وى .
هامش
( 1 ) در بعضى نسخ بجاى « هى » آيا آمده است .
( 2 ) در تفسير ابو الفتوح گفته : « عبد اللّه و علقمه و ابراهيم و مجاهد و ابو صالح و ابو العاليه و عكرمه گفتند : مراد جبرئيل است » .
( 3 ) كذا در غالب نسخ و در تفسير ابو الفتوح ( ره ) ليكن در بعضى نسخ در هر دو مورد : « پيرو » .
( 4 ) كذا در غالب نسخ و در تفسير ابو الفتوح ( ره ) ليكن در بعضى نسخ در هر دو مورد : « پيرو » .