طاعت خداى زر خرج كنند اسراف نباشد و اگر درمى در معصيت خرج كنند اسراف باشد و گفتهاند كه : تعدّى مكنيد در أكل و شرب از منفعت بمضرّت يعنى كه تا بحدّ خود باشد نافع بود و چون از حدّ خود بگذرد مضرّ بود . گفتند : رشيد را طبيبى بود ترسا مردى حاذق على بن الحسين الواقدى را گفت : در كتاب شما از علم طبّ چيزى هست يا نه و علم دو است علم ابدان و علم اديان ؟ - واقدى گفت : خداى تعالى جملهء علم طبّ در نيم آيت جمع كرد فى قوله :
[ كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا ]
گفت : از پيغمبر شما هيچ طبّ روايت كردهاند ؟ - گفت : بلى جملهء طبّ در كلمتى چند جمع كرده است فى قوله : المعدة بيت الادواء ، و الحمية رأس كلّ دواء ، و أعط كلّ نفس ما عوّدتها « 1 » ، معده خانهء رنجهاست و پرهيز كردن سر جملهء دواهاست و هر نفسى را آن بايد داد كه عادت كرده باشد ، ترسا گفت : كتاب شما و پيغمبر شما سرمايهء علم جالينوس آورده است .
[ سوره الأعراف ( 7 ) : آيه 32 ]
قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّيِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا خالِصَةً يَوْمَ الْقِيامَةِ كَذلِكَ نُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ ( 32 )
چون جماعتى از عرب بحجّ رفتندى يا بعمره گوسفند و آنچه از وى بودى از گوشت و پيه و شير بر خود حرام كردندى عبد اللّه عباس گفت : مراد آن چيزهاست كه اهل جاهليّت بر خود حرام كردند از بحيره و سائبه و وصيله و حام ، خداى تعالى آيت فرستاد و گفت : بگوى اى محمّد : كيست آنكسى كه او حرام گردانيده است زينت را كه خداى تعالى براى بندگان خود بيرون آورد از انواع روزى و لباس كه خويشتن را بدان مزيّن گردانند و طعامهاى پاك و لذيذ و خوش از آنچه ما ايشان را روزى كرديم بگوى اى محمّد كه : امروز در دنيا درين لباسها و طعامها مشركان با مؤمنان شريكند چنان كه مؤمنان انتفاع ميگيرند مشركان هم ميگيرند امّا روز قيامت اين جمله خاصّ و خالص مؤمنان را باشد و كافران را در آن هيچ نصيبى نباشد و آيت را دليل است بر آنكه خداى تعالى آنچه آفريد در دنيا براى مؤمنان آفريد زيرا كه گفت :
[ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا ]
بگو
هامش
( 1 ) - اين قصه بسيار معروف است و نام آن طبيب را « بختيشوع » ضبط كردهاند و عبارت روايت منسوب بخاتم الانبيا را در بعضى كتب چنين ضبط كردهاند : « المعدة بيت كل داء و الحمية رأس كل دواء و أعط كل بدن ما عودته » .