است آنگه بيان كرد كه : خداى چه فرموده است گفت بگو كه : خداى بناشايست نفرمايد و امر نكند بفحشا و ليكن بداد و عدل فرمايد و به آن فرمايد كه عقل براستى و استقامت آن گواهى دهد و بتوحيد و عدل فرمايد و چون امر خداى بتوحيد و عدل تعلّق دارد محال باشد كه بعدل و توحيد فرمايد آنگه جبر و تشبيه خواهد ؛ براى آنكه حكيم است آنچه فرمايد آن خواهد و آنچه نخواهد نفرمايد و از آن منع كند ، پس از بنده طاعت خواست و بدان امر كرد و كاره معاصى بود و از آن نهى كرد ؛ امر وى را دليل است بر ارادت طاعت ، و نهى وى را دليل است بر كراهت معاصى .
و نيز فرمود كه : روى خود راست به قبله آريد بنزديك هر مسجدى يعنى در وقت هر نمازى ضحاك گفت : معنى آنست كه : چون در مسجدى باشيد و وقت نماز در آيد همانجا نماز كنيد و نگوئيد كه : ما نماز جز در مسجد خويش نكنيم و چون در مسجد نباشيد و وقت نماز در آيد مخيّر باشيد بهر مسجد كه خواهيد رويد و گفت : هر كجا كه باشيد روى به قبله آريد و خداى را بخوانيد و عبادت و طاعت خالص و خاصّ خداى را كنيد و رضاى وى جوئيد و ثواب او طلب داريد چنان كه ابتدا شما را بيافريد آخر هم چنان شويد يعنى چنان كه معدوم بوديد پيش از خلق پس از فنا هم چنان معدوم شويد جابر عبد اللّه انصارى گفت كه : خداى تعالى خلقان را همچنان برانگيزد كه بر آن مرده باشند مؤمن را بر ايمان و كافر را بر كفر چنان كه برهنه از مادر زاده باشند برهنهشان برانگيزند ، و گفتهاند كه : معنى اين است كه چنان كه زنده بودند در دنيا زنده شوند در آخرت ؛ گروهى را راه بهشت نمايند چون مستحقّ بهشت باشند و گروهى را كه واجب شده باشد بر ايشان هلاكت و عقوبت از راه بهشتشان بگردانند و بدوزخ برند ، چرا ؟ - از بهر آنكه « 1 » در دنيا ديوان را بدوست خود گرفته بودند و مطيع امر و فرمان ديو شده بودند و دوستى خدا و طاعت وى كه واجب بوده رها كرده بودند و با اين همه مىپنداشتند كه ايشان بر راه راستاند و جز ايشان كسى ديگر بر راه راست نيست خود را بر حق ميدانستند و ديگران را بر باطل و ايشان خود بر باطل بودند .
هامش
( 1 ) - در بعضى نسخ بجاى « چرا از بهر آنكه » : « جزاى آنكه » آمده است .