حسنه باشد مانند آن يعنى هر كه كارى نيكو كند او را ده چندان جزا دهند و مذهب اهل عدل آنست كه يكى از آن ده باستحقاق باشد و نه بتفضّل و اين وعدهايست كه خداى تعالى داده است بر سبيل مقاربت چنان كه بخاطر ما نزديك باشد ؛ براى آنكه ما را اطّلاعى نيست بكمّيّت اجزاى ثواب و عقاب ، گفتهاند كه مراد به [ حسنه ] كلمهء اخلاص است يعنى گفتن لا إله الّا اللّه ، و هر كه سيّئتى آرد يعنى هر كه گناهى كند وى را جزاى آن ندهند الّا مانند آن ؛ چه اگر بيشتر از آن كه كرده بود مكافات كنند ظلم باشد و ظلم روا نبود بعضى گفتهاند كه : مراد به [ سيّئه ] شرك است و حمل كردن سيّئه و حسنه بر عموم اوليتر است و مراد بلام تعريف جنس است أبو ذر غفارى رحمة اللّه عليه حديث كرده است از صادق مصدّق ؛ آن راست گوى كه با وى راست گفتند و دروغ نگفتند يعنى رسول صلّى اللّه عليه و آله كه خداى تعالى گفته است : الحسنه عشرة او أزيد و السيّئة واحدة او أغفر ؛ فالويل لمن غلبت آحاده عشراته و من لقينى بقراب الأرض خطيئة ثمّ لا يشرك بي شيئا جعلت له مثلها مغفرة خداى تعالى گفت : حسنهء را ده بدهم يا بيشتر و سيّئه يكى را يكى جزا دهم يا بيامرزم ؛ واى بر آنكس كه آحاد او عشراتش را غلبه كند يعنى سيّئات او حسناتش را غلبه كند و هر كس كه به من آيد و بپرى زمين گناه كرده باشد و در آن ميانه شرك نباشد مانند آن مغفرت و آمرزش بوى دهم عبد اللّه عباس گفت : اين آيت مخصوص است باهل به دو و اعراب كه ايشان را معرفت بشرع كمتر باشد ، امّا اهل شهرها كه اختلاط با علما كنند و فقه و شرع آموزند در حقّ ايشان اين است و ان تك حسنة يضاعفها و يؤت من لدنه اجرا عظيما ؛ و كمينه هر يكى را هفتصد باشد ؛ كمثل حبّة أنبتت سبع سنابل فى كلّ سنبلة مائة حبّة و اللّه يضاعف لمن يشاء ، قتاده گفت : كه درين آيت ما را از رسول صلّى اللّه عليه و آله روايت كردند كه او گفت : اعمال شش است موجبه است و موجبه و مضاعفه است و مضاعفه و مثل است و مثل ؛ أمّا آن دو عمل كه موجبهاند آنست كه با پيش خداى تعالى شوند و خداى را شرك نياورده باشند لابدّ ببهشت شوند و هر كس با پيش خداى شود با شرك لابدّ بدوزخ شود ، أمّا آن دو عمل كه مضاعف شوند نفقهء مرد است بر اهلش كه يكى را ده عوض دهند ؛ و نفقهء مرد است در راه خداى كه يكى را هفتصد چندان بدهند ، و امّا آن دو عمل كه مثل به مثل است آنست كه بنده عزم كند كه حسنهء بكند
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى ) — صفحة 143
مساهمون: مير جلال الدين حسينى ارموى (محدث)
ص١٤٣