[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيات 99 تا 100 ]
وَ هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِهِ نَباتَ كُلِّ شَيْءٍ فَأَخْرَجْنا مِنْهُ خَضِراً نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَراكِباً وَ مِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِها قِنْوانٌ دانِيَةٌ وَ جَنَّاتٍ مِنْ أَعْنابٍ وَ الزَّيْتُونَ وَ الرُّمَّانَ مُشْتَبِهاً وَ غَيْرَ مُتَشابِهٍ انْظُرُوا إِلى ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ وَ يَنْعِهِ إِنَّ فِي ذلِكُمْ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ( 99 ) وَ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكاءَ الْجِنَّ وَ خَلَقَهُمْ وَ خَرَقُوا لَهُ بَنِينَ وَ بَناتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ سُبْحانَهُ وَ تَعالى عَمَّا يَصِفُونَ ( 100 )
او آن خدائى است كه فرود آرد از آسمان آبى يعنى آب باران پس بيرون آريم بسبب آن آب از بهر حكمتى و اگر نه ما را به « سبب » حاجت نباشد « 1 » نبات هر چيزى يعنى سبزى هر چيزى از ترهها و غير آن ، و شايد كه معنى آن بود كه پس بيرون آريم به اين سبب رستن هر چيزى ، يعنى بيرون آريم از اين نباتها سبزئى كه از آن سبزى بيرون آريم دانهء بر هم نشسته يعنى خوشهء گندم و جو و ارزن و مانند آن از درختان خرما و از شكوفههاى آن و ميان غلاف شكوفه شاخها و خوشههاى نزديك به يكديگر و آسان در چيدن و بوستانها از انگورها و زيتون و از انار بعضى با يكديگر ماند و بعضى نماند چنان كه انگور با انگور و زيتون با زيتون ماند و انار با انار و آنچه از جنس يكديگر نباشد با هم نماند قول ديگر آنست كه در شكل با هم ماند و در طعم با هم نماند و در خلقت متشابه نباشد نگاه كنيد در ميوهء او چون ميوه بيارد و ميوه برسد و پخته شود حق سبحانه و تعالى بندگان را تذكير نعمت كرد به اين چيزها كه برشمرد از آن باران كه فرستادهاند از آسمان و نبات كه رويانيد از آنچه غذاى آدمى و وحوش و طيور است و از انواع درختان ميوه از خرما و انگور و انار و زيتون و آنچه ذكر كرد ، آنگه گفت : آخر از ميان آدمى و چهار پاى فرقى بايد چون چهار پاى همه خوردن و آشاميدن شناسد . يك بارى به چشم عبرت در نگر در ميوهء اين درختان تا كه ميروياند و كه مىپروراند و كه مىرساند و كمّيّت و كيفيّت آن كه ميداند كه در آن آياتى و دلالاتى هست مؤمنان را و موقنان را و موحّدان
هامش
( 1 ) - نص عبارت ابو الفتوح اين است : « در او دو قول گفتند ؛ يكى من الماء يكى من النبات ؛ به آب بيرون آريم يعنى بسبب آب ، آب را سبب كردم نه آنكه مرا بسبب حاجت باشد و ليكن در آن حكمتى ديدم و قول دگر از آن نبات سبزى پديد آوردم مفسران گفتند : مراد بقول و ترههاست » .