تفسير ادبى و عرفانى
سوره 22 آيه 38
38 -
إِنَّ اللَّهَ يُدافِعُ عَنِ الَّذِينَ آمَنُوا .
آيه . خداوند پيوسته دوستان و مؤمنان را در پردهء حمايت خويش دارد ، و سينهشان از نزعات شيطان و دلهاشان از خطرات عصيان و جانهاشان از حوادث نسيان در امان دارد .
و چنان كه بر غيب خود غيرت دارد ، بر سرّ مؤمن غيرت دارد ، زيرا كه اين براى آن مىدارد ، و آن براى اين مىپرورد ، وقتى بيايد كه پرده از ميان برخيزد ، اين سرّ در آن غيب ، و آن غيب در اين سرّ نظر كند ! اى جوانمرد ، آن ساعت نعيم بهشت كجا پديد آيد ؟ و جمال حور عين به كدام حساب آيد ؟ !
پير طريقت گفت : وقتى خواهد آمد كه زبان در دل برسد و دل در جان برسد و جان در سرّ برسد و سرّ در حق برسد ، آنگاه دل به زبان گويد خاموش ! سرّ به جان گويد خاموش ! و نور به سرّ گويد خاموش ! خداوند گويد :
اى بندهء من ، ديرى بود تا تو مىگفتى . اكنون من مىگويم و تو مىشنو !
لطيفه : از غيرت الهيّت بر سرّ فطرت بشريت است كه هر عضوى از اعضاء بنده به سرّى از اسرار خود مشغول ساخته : گوش را گفت تو در شنيدن ذكرش باش ، « كه گفت : چون قرآن خوانند گوش ده » چشم را گفت : با بصيرت و عبرت باش ، « كه گفت عبرت گيريد اى بينايان » و زبان را گفت به ياد نعمتهاى من باش ، كه گفت ( نعمتهاى خدا را ياد كنيد ) بينى را گفت : از بوى گند اغيار بر كنار باش ، دست را گفت : گيرندهء جام محبت و لطف باش ، پا را گفت : روندهء باغ رياضت باش ، اى بنده همه مرا باش !
. . . إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ كُلَّ خَوَّانٍ كَفُورٍ .
آيه . خداوند خيانتكار ناسپاس را دوست ندارد ، خواه خيانت در اموال يا در اعمال يا در احوال ! خيانت در مال به تملّك آن ، خيانت در عمل به ريا و تصنّع در آن ، و خيانت در احوال به ملاحظه كردن اغيار است ! - خداوند درب اين خيانتها را بر مؤمن عارف فروبندد ، و روى دل وى با خود گرداند ، و او را به هيچ غيرى ندهد ! هرچند همه فردوس برين باشد ! هركه غارت غيرت حق گشت او را پرواى هيچ غير نماند ! زيرا زاهد ، شكار حق است از دنيا بجسته ، عارف ، شكار حق است از بهشت بربوده ! دلى كه به عشق سوخته ، به مرغ بريان نياسايد و جانى كه به حق زنده ، با غير او نيارامد !
سوره 22 آيه 40
40 -
وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ .
آيه . خداوند از خطاهاى كوچكان براى شأن بزرگان صرف نظر مىكند ! و گناه عاميان را به احترام كريمان و خاصان مىبخشد ! در عين حال اگر خداوند ستمكاران را كيفر نمىداد و جهاد و دفاع ( در راه دين و نفس و ناموس ) بوسيلهء پيمبران برقرار نمىكرد پرستشگاهها در زمان هريك از پيغمبران خراب و تباه مىشد !
لطيفه : خداوند مىگويد : هروقت مىخواهم گناهكاران روى زمين را كيفر دهم ، چون نظر به تعميركنندگان خانهء خود مىافكنم و شبزندهداران به عبادت و دوستان خود را مىنگرم و استغفاركننده هنگام سحر را مشاهده مىكنم از عذاب آنان منصرف مىشوم !
سوره 22 آيه 41
41 -
الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ .
آيه . اهل تمكين در زمين ، كسانى هستند كه نظام كار عالم به كف كفايت ايشان بسته و ايشان هفت گروهند كه چون به راه راست و طريق صواب روند و استقامت ورزند و در شرايع دين و امر به معروف و نهى از منكر متّفق باشند و دل با خدا و با خلق راست دارند ، خداوند به بركت همّت