حقيقت حسن ازلى كه دوستان را سابق شد ، و خداوند بر آنها منّت نهاد و سرانجام اهل سعادت بيان كرد كه :
سوره 21 آيه 103
103 -
لا يَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ .
آيه . روز رستاخيز آنان را بيم از عذاب رستاخيز نباشد و در انجمن بزرگ و عرصهء سترك ، نداى
هذا يَوْمُكُمُ الَّذِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ
شنوند . اين كرامت و نوازشى است كه فردا روز رستاخيز به مردم با ايمان رسد ، امّا امروز دلهاى ايشان چنان است كه مىگويد : دلهاى مشتاق روشن است به نور الهى ، چون آتش شوق ايشان آسمان و زمين عرش و كرسى را روشن كند ، آنگاه حقتعالى خطاب كند كه : اى مقرّبان حضرت ، اينان مشتاقان جلال و جمال منند ، گواه مىكنم شما را كه شوق من به ايشان بيش از شوق ايشان به من است !
سوره 21 آيه 104
104 -
يَوْمَ نَطْوِي السَّماءَ .
آيه . آسمان گنبد بلندى است كه دوستان خدا زير آنند و زمين فرش گستردهايست كه روى آن قرار دارند ، و چون از دنيا رفتند ، برحسب عادت ، ديار آن خراب مىگردد ، و زمين كه در آن گناهكارى شده غير از آن زمين مىشود و آسمان هم درهم نورديده مىشود تا پيمودن مسافت براى دوستان كوتاه گردد !
سوره 21 آيه 105
105 -
وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ .
آيه . نوشتن در اين آيت به معنى اخبار است و ذكر تورات و صالحان امّت اسلام است ، بدين بيان كه : موسى را در تورات و داود را در زبور خبر داديم كه امّت محمّد شايستگان و برگزيدگان مااند و خاصگيان حضرت مااند ، هرچند به صورت بيگاه خاستند اما به معنى به گاه خاستند ، بيگاهخيزان بودند در عالم قدرت ، امّا به گاه خيزان بودند در عالم مشيّت ! بامداد مشيّت الهى سر مىزد كه ايشان برخاسته بودند ، همه را به اول آورديم و ايشان را به آخر ، تا خوارى همه با ايشان بگوئيم و رازهاى ايشان با كس نگوئيم ! !
سوره 21 آيه 107
107 -
وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ .
آيه . در روزگار فترت ( عصر جاهليّت ) پيش از مبعث مصطفى كه جمال اسلام روى در نقاب عزّت كشيده بود ، گروهى بودند كه راه آنها جز كورى و گمراهى نبود ! كه ناگاه آفتاب دولت شرع محمّدى از افق اقبال خداوندى پديد آمد . و رحمت بر اين جهانيان بود .
لطيفه : آوردهاند كه تبّع پادشاه حمير كاهن خود را گفت : هيچ پادشاهى يا بى كه از كشور من افزونى داشته باشد ؟ گفت آرى ، پيغمبرى در راه است كه مملكت او بر همه مملكتها افزونتر باشد ، مهترى و سرورى كه در پيشانى او نور سجود و در ابروى او نور خضوع و در موى او نور جمال و در چشم او نور عبرت و در روى او نور رحمت و در ميان دو شانهء او نور نبوّت و در دل او نور معرفت و در سر او نور محبّت و در كلام او نور حكمت بود !
سورهء - 22 - حج - ( مدنى ) 78 آيه
تفسير لفظى [ آيات 1 الى 17 ]
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
- بنام خداوند بخشندهء مهربان .
1 -
يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ .
اى مردم از عذاب خداوند بپرهيزيد كه جنبش و لرزهء رستاخيز چيز بزرگى است .
2 -
يَوْمَ تَرَوْنَها تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَ تَضَعُ كُلُّ ذاتِ حَمْلٍ حَمْلَها وَ تَرَى النَّاسَ سُكارى وَ ما هُمْ بِسُكارى وَ لكِنَّ عَذابَ اللَّهِ شَدِيدٌ .
آن روز كه ( زلزله ) بينيد ، زن شيرده از دادن شير به بچه غافل مىشود و هر بارورى آنچه دارد از بار خويش مىنهد ! و مردمان را در ديدار چشم ، مستان بينى درحالىكه مست نيستند ! لكن عذاب خداوند كه بينند بسيار سخت است .