اين لعنتى كه از آن هنگام ابليس نام كرفت ( يعنى ملعون و مطرود درگاه حق ) خاك را با آتش قياس كرد و در اين قياس راه خطا رفت ! زيرا به او گفتند : اى ملعون از كجا مىگوئى كه آتش به از خاك است ؟ ندانست كه :
آتش سبب فرقت است و خاك سبب وصلت ! آتش آلت گسستنى است و خاك آلت پيوستن ! آدم كه از خاك بود بپيوست تا او را
( فَاجْتَباهُ رَبُّهُ )
گفتند و خداوند او را اختيار كرد و برگزيد ! و ابليس كه از آتش بود بگسست تا او را
( عَلَيْكَ لَعْنَتِي )
گفتند ! خاك چون تر شود نقش پذيرد ! ولى آتش چون بالا گيرد همهء نقشها را بسوزد ! لاجرم نقش معرفت ابليس بسوخت و نقش معرفت آدم ، دل آدم و آدميان را بيفروخت !
بايزيد بسطامى گفت : درويشى از دردزدگى و شوريده رنگى و سر و پاى گمكردگى ، بسان مسافران به پيش او آمد ، و از سر وجد خويش گفت : اى بايزيد چه بودى اگر اين خاك بىباك ، خود نبودى ؟ بايزيد ، از دست خود رها شد ، و بانگ بر درويش زد كه اگر خاك نبودى ، اين سوز سينهها نبودى ! اگر خاك نبودى شادى و اندوه دين نبودى ! اگر خاك نبودى ، آتش عشق نيفروختى ! اگر خاك نبودى بوى مهر ازل كه شنيدى ؟ اگر خاك نبودى آشناى خداى لميزل كه بودى ؟ اى درويش ، لعنت ابليس از آثار كمال جلال خاك است ، رضوان با همه غلمان و ولدان ، خاك قدم خاك است ، اقبال ازلى تحفه و خلعت خاك است ، تقاضاى غيبى آماده به نام خاك است ، صفات ربّانى مشّاطهء جمال خاك است ، محبّت الهى غذاى اسرار خاك است ، صفات قدم توشهء راه خاك است ، ذات پاك منزّه ، مشهود دلهاى خاك است ! اين است مقام خاك نزد خداوند كه جوانمردى گفته :
زان پيش كه خواستى مَنَت خواستهام * عالم ز براى تو بياراستهام
در شهر مرا هزار عاشق بيش است * تو شاد بزى كه من تو را خواستهام
سورهء - 39 - زمر - 75 - آيه - مكى - جزو 23
[ تفسير لفظى آيات 1 الى 8 ]
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ -
بنام خداوند بخشندهء مهربان .
1 -
تَنْزِيلُ الْكِتابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ .
نازل شدن اين قرآن از جانب خداى توانا راست و دانا است .
2 -
إِنَّا أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّينَ .
ما فروفرستاديم اين كتاب را ( قرآن ) به تو به راستى و براى اثبات حق ، پس تو ( اى محمّد ) خدا را بپرست ، پرستش او را و دين او را پاكدارنده از شك و نفاق !
3 -
أَلا لِلَّهِ الدِّينُ الْخالِصُ وَ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى .
آگاه باشيد كه خدا راست دين پاك و خالص ( از انباز گرفتن و با او در يگانگى به شك بودن ! ) و كسانى كه فرود از خداى يگانه خدايانى گرفتند مىگويند ما آنها را نمىپرستيم مگر براى آنكه ما را به خداى يگانه نزديك كند !
إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِي ما هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي مَنْ هُوَ كاذِبٌ كَفَّارٌ .
خداوند ميان آنان داورى مىكند و خداوند هرگز دروغ زن ناسپاس و ناگرويده را راهنمائى نمىكند !
4 -
لَوْ أَرادَ اللَّهُ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَداً لَاصْطَفى مِمَّا يَخْلُقُ ما يَشاءُ سُبْحانَهُ هُوَ اللَّهُ الْواحِدُ الْقَهَّارُ .
اگر خدا خواستى كه فرزند گيرد ، خود گزيدى از آنچه خود خواستى از آنچه مىآفريند ، پاك و بىعيب