مرگ افتد و جانش به چنبر گردن رسد ، رخسارهء رنگينش از هيبت مرگ بىرنگ گردد ، عرق حسرت از پيشانى او روان شود ، فرزندان به نازپرورده ببالين او نشسته و روى بر روى او مىمالند ، و دوستان و برادران به ناكام و به ناچار او را وداع مىكنند ، آن بيچاره فرومانده در آرزوى يك روز مهلت بود و مهلتش ندهند و خواهد كه سخن گويد ، قوّتش ندهند ، اين است كه خداوند فرمود :
وَ حِيلَ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ ما يَشْتَهُونَ .
توبهء پيش از مرگ : روزى مردى نزد رسول خدا آمد ، آب حسرت از ديده همىباريد ، و از پراكندگى دل و گناهان خود همىناليد ، و نفس سرد همىكشيد و گفت : اى فرستادهء خدا ، طبيب دلهاى بيماران توئى ، دردها را درمانساز توئى ، اين درد را درمانى بساز ، و اين خستگى مرا مرهمى پديد كن ، كه به گناه خويش سخت بيمارم ، و به بزه خويش سخت آلودهام ، و به پندار خويش سخت مغرورم ! حضرت فرمود : روز و شبى كه در پيش دارى كارى بساز ، رو خلوتى بساز و ساعتى با درد و اندوه خود پرداز ، اشكى گرم از ديده فروبار و آهى سرد از دل برآر ، و به زبان تضرّع و عجز بگو : خداوندا ، به هر صفت كه هستم به خواست تو موقوفم ، و به هر نام كه خوانندم به بندگى تو معروفم ،
بنده گر خوبست و گر زشت آن تست * عاشق ار دانا و گر نادان تو راست
پير طريقت گويد : خداوندا ، همچون يتيم بىپدر گريانم ، درمانده در دست خصمانم ، خستهء گناهم و از خويشتن بر تاوانم ، خراب عمر و مفلس روزگار ، من آنم ، خداوندا ، فريادرس كه از ناكسى خود به فريادم !
دريغا كه روزگار بر باد داديم و شكر نعمت ولى نگزارديم ، دريغا كه قدر عمر خويش نشناختيم ، و از كار دنيا به اطاعت مولى نپرداختيم ، دريغا كه عمر عزيز به سر آمد و روزگار بگذشت و تبعات آن بماند !
اى خداوندان مال ، الاعتبار الاعتبار * وى خداوندان قال ، الاعتذار الاعتذار
پيش از آن كين جان عذرآور فروماند ز نطق * پيش از آن كين چشم عبرتبين فروماند ز كار
توبه پيش آريد و نادم از گنهكارى خويش * چشم گريان جان لرزان رو سوى پروردگار
سورهء - 35 - ملائكه - ( فاطر ) 45 آيه - مكى
تفسير لفظى [ آيات 1 الى 11 ]
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ -
بنام خداوند بخشندهء مهربان .
1 -
الْحَمْدُ لِلَّهِ فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ جاعِلِ الْمَلائِكَةِ رُسُلًا أُولِي أَجْنِحَةٍ مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ يَزِيدُ فِي الْخَلْقِ ما يَشاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ .
ستايش نيكو خدا راست كه آفرينندهء آسمانها و زمين است ، خدائى كه فرشتگان را رسولان كرد كه صاحبان پرهاى دوتادوتا و سهتاسهتا و چهارتاچهارتا هستند ، در آفرينش آنچه را كه مىخواهد مىافزايد ، كه خداوند بر هر چيزى توانا است .
2 -
ما يَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِنْ رَحْمَةٍ فَلا مُمْسِكَ لَها وَ ما يُمْسِكْ فَلا مُرْسِلَ لَهُ مِنْ بَعْدِهِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ .
آنچه مردمان را از بخشايش و نعمت بگشايد ، كسى بازدارندهء آن نيست ! و هرچه خود بازگيرد كس گشايندهء آن نيست ، و اوست تواناى دانا .