جنيد گفت : بر مخالفان امر و نهى شريعت شفقت بردن چنان است كه از موافقان اعراض كردن و دورى جستن ! رحم كردن به موجب شرع اسلام نيكو و پسنديده است ولى در مورد مخالفت با شرع ، رحمت كردن پسنديده نه ! و بر اقامهء حدّ ، اهمال روا نيست كه فرمود : در مورد دين خدا بر مخالفان رأفت نكنيد !
پير طريقت گفت : اى كارندهء غم پشيمانى در دلهاى آشنايان ، و اى افكنندهء سوز در دل تائبان ، اى پذيرندهء گناهكاران و معترفان ، كس باز نيامد تا باز نياوردى ، و كس راه نيافت تا دست نگرفتى ، دست گير كه جز تو دستگير نيست ، درياب كه جز به تو پناه نيست ، و پرسش ما را جز ز تو جواب نيست ، و درد ما را جز ز تو روا نيست ، و از اين غم جز از تو ما را راحت روا نيست .
. . . وَ لْيَشْهَدْ عَذابَهُما طائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ .
آيه . مىگويد در موقع اجراء حكم شرع درباره زنا ، بايد گروهى از مؤمنان حاضر باشند تا آنها كه از آن گناه پا كند سپاس خداى را بجاى آرند ، و آنها كه وقتى برايشان رفته و خداوند آن را به فضل خود پوشيده و آنها را رسوا ننموده ، بر خود نعمتى بزرگ شمرند و خدا را سپاسگزار باشند .
و به زبان عجز و زارى و تضرّع و ناتوانى گويند : خداوندا ، هرچند ناپاكيم و نامعذور و در پردهء حلم تو مغرور ، خداوندا به توانائى خود به ناتوانى ما نگر و به بردبارى خود به درويشى ما نگر ، و به مهربانى خود به عجز و بدى ما نگر ، و به فضل خود سزاى ما را در سزاوارى خود ده و جفاى ما را در وفاى خود فروگذار .
تفسير لفظى [ آيات 11 الى 29 ]
11 -
إِنَّ الَّذِينَ جاؤُ بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذابٌ عَظِيمٌ .
« 1 » كسانى كه آن دروغ بزرگ را آوردند ( اتهام به عايشه ) گروهى از شماها بودند و شما ( خطاب به محمّد و متّهمان ) گمان نكنيد كه براى شما بتر شد ، بلكه براى شما بهتر شد ( كه از جانب حق اين آيه نازل شد ) هريك از آنها كه دروغ بستند كيفر آنها دادند ، و آن كسى كه اين دروغ را پذيرفت و آن را بزرگ كرد ، او را عذاب بزرگى است .
12 -
لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْراً وَ قالُوا هذا إِفْكٌ مُبِينٌ .
چرا آنگاه كه اين سخن را شنيديد ، مردان و زنان باايمان به خود و به مادر خود و به همدينان گمان نيك نبردند و اين دروغ پيدا و آشكارا را بستند ؟
13 -
لَوْ لا جاؤُ عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَداءَ فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَداءِ فَأُولئِكَ عِنْدَ اللَّهِ هُمُ الْكاذِبُونَ .
چرا به آنچه گفتند چهار گواه نياوردند ؟ اكنون كه گواه نياوردند ، آنها نزد خداوند دروغگو هستند .
14 -
وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ لَمَسَّكُمْ فِيما أَفَضْتُمْ فِيهِ عَذابٌ عَظِيمٌ ،
اگر فضل و بخشايش خداوند در هر دوجهان بر شما نبود ، هرآينه در آنچه مىبرديد و مىرانديد ، عذاب بزرگى به شما مىرسيد .
هامش
( 1 ) در يكى از جنگهاى با كفار كه عايشه حسب معمول به نوبت خود با سپاه اسلام بوده شبانگاه در منزلگاه براى قضاى حاجت از گروه همراهان دور شد و هودجبان تصور كرد كه او در هودج نشسته و حركت كرد و چون عايشه را صفوان نام به منزل رسانيد چند نفر از منافقان به آن دو نفر تهمت زدند و اين امر باعث اندوه و تأثر پيغمبر و پدر و مادر عايشه شد ، تا اين آيه نازل گشت .