118 -
وَ قُلْ رَبِّ اغْفِرْ وَ ارْحَمْ وَ أَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ .
و بگو ( اى محمّد ) خدايا ، مرا بيامرز و رحم كن كه تو بهترين رحمكنندگانى .
تفسير ادبى و عرفانى
سوره 23 آيه 96
96 -
ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ .
آيه . خداوند به محمّد مصطفى مىفرمايد : با مكارم اخلاق و محاسن عادات ، با روى باز ، و سخنى چرب و دلى نرم و خوئى خوش ، بدكاران را عفو كن و عيب معيوبان را بپوش ، و بجاى بدى نيكى كن .
مصطفى گفت : بار خدايا ، اين پردهء نفس ما از پيش دل ما بردار تا اين مرغ دل يك ره از اين قفس نفس رهائى يابد و بر هواى رضاى حق پرواز كند . بار خدايا ، نفس بار خودى است ، اينبار خودى را از ما فرونه ، تا از خود برهيم و به تو پردازيم .
پير طريقت گفت : اى جوانمرد ، بنگر تا نگوئى نفس مبارك محمّد همچون نفس ديگران است ! چه اگر يك ذره از نفس محمّدى بر جان و دل صديقان عالم تافتى ، همه در عالم قدس و رياض انس روان گشتندى ! با اين همه ، مىگويد :
بار الها ، اين نفس حجاب راه حقيقت ما است از راه ما بردار ، فرمان آمد كه اى محمّد ، آن بار توئى از تو فرونهاديم ، ارادهء ما كار تو ساخت ، عنايت ما چراغ تو بيفروخت ، تو نه به خود آمدى و نه براى خود آمدى ، كه ما تو را آورديم !
سوره 23 آيه 97
97 -
وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطِينِ .
آيه . در خبر است كه چون بنده گناه كند به تهييج و تحريك شيطان مىكند و چون كلمهء استعاذت بگويد ، شيطان از او رميده گردد ! درب معاصى بر وى بسته شود ، و بنده كه طاعت آرد به توفيق حقّ آرد ، پس بدان كه
( أَعُوذُ بِاللَّهِ )
پناه بر خدا گفتن ، سبب رستگارى بنده از آتش سوزان و
( بِسْمِ اللَّهِ ) *
بنام خدا گفتن سبب رسيدن به بهشت جاودان است .
روزى شيطان بر مصطفى ظاهر شد ، حضرت پرسيد از امّت من چند كس دشمن توأند ؟ گفت 15 كس :
پيشواى عادل ، توانگر فروتن ، بازرگان راستگو ، دانشمند سربهزير ، ايماندار پندده ، توبه كار استوار ، مؤمن دلرحم ، پارساى از حرام پرهيز ، بندهء پيوسته پاك ، مالدار زكات ده ، جوانمرد دست سخاوت ، درويشنواز صدقهده ، عبادت كار قرآندان و قرآنخوان ، شبزندهدار همه شب نمازگزار و خدا را ياد كن !
حضرت پرسيد ، از ميان امّت من چند كس دوست تو هستند ؟ گفت ده كس : پادشاه ستمگر ، بازرگان خيانت كار ، توانگر متكبّر ، شرابخوار ، زناكار ، رباخوار ، آدمكش ، ماليتيمخوار ، مالدار زكاتنده ، آرزوى درازدار و از مرگ غافل !
سوره 23 آيه 99
99 -
حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ .
آيه . مرگ دو قسم است : مرگ كرامت ، مرگ كراهت ، مرگ كرامت ، مؤمنان راست ، و مرگ كراهت ، كافران راست ، در مرگ مؤمن ، گويند : اى نفس مطمئنّه بسوى خداوند بازگرد ، و كافر را گويند : امروز عذاب رسوائى سزاى شما است ! كه ناحق مىگفتيد و از آيات الهى سر باز مىزديد ! مؤمنان را فرشتهء رحمت با هزاران روح و راحت و بشارت و كرامت گويد : دل تنگ مباش و نترس ، و فرشتهء عذاب ، كافران را گويد : عذاب سوزان را بچشيد !