عَدْلٌ .
و ز هيچ تنى اندر آن روز فدى نپذيرند .
وَ لا تَنْفَعُها شَفاعَةٌ .
و شفاعت شفيعى منفعت نكند مران تن را جز به دستورى خداى عزّ و جلّ .
وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ .
و نه فاز دارند مر ايشان را عذاب خداى عزّ و جلّ .
آيهء 124
وَ إِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ .
و آزمايش كرد خداى عزّ و جلّ مر ابراهيم را به سخنانى ، اى بفرمودش خداى به فرمانهايى .
فَأَتَمَّهُنَّ .
ابراهيم تمام كرد مران سخنان را ، اى كاركرد فر آن فرمانها فىتقصير .
مفسّران را اختلاف است اندر تفسير اين آيت . ابن عبّاس گفت : خدايش بفرمود به ده خصلت ، پنج از وى به سر اندرون ، و پنج به تن اندرون . يكى از آنچه به سر اندرون است ، موى استردن ، و ديگر سبلت پيراستن ، و سديگر مسواككردن ، و چهارم به وقت مسح مضمضهكردن ، و پنجم آب به بينى فركشيدن . و امّا از آنچه به تن اندرست ، موى زيركش پاككردن ، و موى زهار استردن ، و ختنهكردن ، و به آب طهوركردن ، و ناخن چدن .
و حسن بصرى گفت : و مبتلا كرد خداى عزّ و جلّ به بلويهايى ابراهيم را ، صبر كرد فر آن بلويها . يكى از آن ، آن بود كه به آتش افگندش نمرود ، و ديگر ختنه كرد خود را از پس هشتاد سالگى ، و مبتلا كردش خداى عزّ و جلّ به ذبح فرزند ، راضى بود مر قضاى خداى را .
و مقاتل گفت : بفرمودش خداى عزّ و جلّ بهكردن دعاهايى كه ياد كردست خداى عزّ و جلّ اندر قرآن . ابراهيم نخواند « 1 » مر خداى را بدان دعاها ، چنان كه گفت :
رَبَّنا وَ ابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ
« 2 » .
رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
« 3 » .
رَبَّنا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ
[ 25 ]
عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ
« 4 »
. رَبَّنا وَ تَقَبَّلْ دُعاءِ
« 5 » .
رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَ لِوالِدَيَّ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسابُ
« 6 » .
قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً .
هامش
( 1 ) . صحيح : بخواند .
( 2 ) . آيهء 129 ، سورهء بقره .
( 3 ) . آيهء 127 ، سورهء بقره .
( 4 ) . آيهء 37 ، سورهء ابراهيم .
( 5 ) . آيهء 40 ، سورهء ابراهيم .
( 6 ) . آيهء 41 ، سورهء ابراهيم .