روى درهم آميختن اين دو بخش را ، كه بىگمان همزمان نيست ، روا ندانستم .
در باب اصل نسخه ، استاد مجتبى مينوى آنچه گفتنى بود ، بيان فرمودند . « 1 » چيزى بر آن نمىتوان افزود .
آشنايى من با اين نسخه و دسترسى به عكس آن ، به عنايات لطفآميز و بيدريغ استاد علّامه ، كه همهگاه از آن برخوردارى داشتهام ، بوده است .
چون به آماده ساختن متن پرداختم ، بهتر دانستم كه آن را با تفسيرهايى كهن چون : ترجمهء تفسير طبرى ، تفسير قرآن پاك ، ترجمه و قصّههاى قرآن و قرآن مترجم شمارهء 4 بسنجم . حاصل اين سنجشها را در زير مىآورم .
فهرستهايى نيز از لغات و تركيبات فارسى و برابرهاى تازى و فارسى متن و زيرنويس - كه در اين چاپ بخش دوم نام يافته است - تدوين كردم كه در پايان كتاب آمده است .
در راه شناختن دو سه تن ، كه نام آنان چند بار در متن كتاب آمده است و گمان مىرفت كه به شناخت تحقيقى زمان نگارش اثر مدد رساند ، از كوشش و جستجو در كتابهاى رجال و طبقات مفسّران بازنايستادم ولى دريغا به نتايجى كه اميد داشتم ، نرسيدم .
نام اين سه تن : ابو سهل انمارى ، خواجه با منصور ، و ابو جعفر است .
در باب يك دو تن از اينان حدسهايى مىتوان زد و به مثل خواجه با منصور را همان محمّد بن محمّد بن محمود ، ابو منصور الماتريدى متوفّى به سال 333 دانست . « 2 » من به اين حدسها دل نبستم ولى دور نمىبينم كه دانشمندان درين باب ، با تحقيقاتى كه خواهند كرد ، به نتايجى دلپذير برسند . در آنصورت ، بىگمان سپاسگزار آنان خواهم بود .
هامش
( 1 ) . نيز . ر ك : فهرست ميكروفيلمهاى كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، تأليف محمد تقى دانشپژوه ، ص 53 .
( 2 ) . به اعلام الزركلى ، الجزء السابع ، ص 242 ، و مراجعى كه وى ياد كرده است ؛ و ريحانة الادب ، مدرّس تبريزى ، چاپ دوم ، ج 5 ، ص 142 نگاه كنيد .