نامند
* ماهيت ان
حيوانى است شبيه بموش و از ان بسيار بزركتر و دستهاى آن بسيار كوتاه و پايها و دم آن بلند و قوى و در صحراها و خرابها و در بعضى عمارات كهنه مىباشد و خراب مىكند
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
كثير الغذا و ملين طبع اعضاء الراس و العصب و الغذاء و النفض آشاميدن آن جهت اكثر امراض باردهء اعصاب مانند فالج و لقوه و رعشه و اوجاع مفاصل و ظهر و ادرار بول و تقطير آن و اخراج سنك كرده و مثانه و تقويت باه و مشايخ را مفيد المضار محرق خون و محرور المزاج را مضر مصلح آن ميوههاى تازهء ترش و ترشيها است *
* فصل الياء مع القاف *
* يقطين *
بفتح يا و سكون قاف و كسر طاء مهمله و سكون ياء مثناة تحتانيه و نون لغت عربي است
* ماهيت ان
اسم جنس هر نباتى است كه بر ساق نايستد و بر زمين مفروش باشد و يا بمجاور خود پيچد مانند نبات خيار و هندوانه و خربزه و كدو و لبلاب و امثال اينها و عوام از مطلق آن مراد قرع دانستهاند كه به فارسى كدو نامند و قرع ذكر يافت *
* فصل الياء مع النون *
* ينبوت *
بفتح يا و سكون نون و ضم باء موحده و سكون واو و تاء مثناة فوقانيه
* ماهيت ان
خرنوب نبطى است و در پاى ديوارها و بساتين رويد و ثمر آن شبيه بكردهء كوسفند بسيار كوچكي و سرخ رنك مائل بسياهي و آن را در مصر حب الكلي نامند و دانهء آن را دانهء خرنوب شامى و در حرف الخا ذكر يافت و اينجا نيز شمهء ذكر مىيابد
* طبيعت ان
در كرمي و سردى معتدل و خشك در دوم و بعضي در اول و بعضى سرد و خشك در سوم دانستهاند
* افعال و خواص ان
مقئ بي لذع اعضاء الغذاء و النفض آشاميدن آن و حمول آن و جلوس در طبيخ آن جهت رفع مغص و اسهال و سيلان حيض مفرط و تقويت سفل نافع السموم پاشيدن طبيخ آن كشندهء براغيث الثأليل طلاى آن محلل ثآليل و زائل كنندهء آن المضار ثقيل و دير هضم خصوصا تر و تازهء آن
* ينمه *
بفتح يا و سكون نون و فتح ميم و ها لغت مغربى است
* ماهيت ان
نباتى است شبيه بخندريلى و برك آن از برك كاسنى كوچكتر و مزغب و زردرنك و ساق از وسط آن به قدر يك شبر و زياده روئيده و كل آن زرد مانند خندريلى و ابن بيطار نوشته كه برك آن ما بين لسان الحمل برى و برك اذان الغزال است و زرد و صاحب اختيارات بديعى نوشته كه آن را بشيرازى منبل دارو خوانند
* افعال و خواص ان
ضماد تازهء آن جهت الصاق جراحاب تازه و ذرور خشك آن جهت اندمال زخمهاى كهنه مفيد
* فصل الياء مع الواو *
* يوز *
بضم يا و سكون واو و زاى معجمه اسم فارسي فهد است و بتركى پارس و بهندى چيتا نامند
* ماهيت ان
حيواني است شبيه بپلنك و آن را تعليم و رام نموده مانند سكان شكارى بان صيد وحوش مانند آهو و امثال آن مىنمايند
* طبيعت ان
در حرارت و يبوست كمتر از پلنك
* افعال و خواص ان
در جميع افعال مانند پلنك است
* و باينجا ختم نموده ادويهء مفرده را بعون اللّه تعالى و حسن توفيقه *
* و الحمد للّه اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا و صلى اللّه على رسوله *
* محمد و آله و اصحابه الطيبين الطاهرين و سلم تسليما كثيرا *