روغن كل آنكه با دنبهء كوسفند ترتيب دهند جهت اوجاع مفاصل بلغمي و سوداوى و با روغن زيتون جهت اوجاع مفاصل بلغمى مجرب است *
* هوقسطيداس *
كه آن را هوفسطيداس بضم ها و سكون واو و فتح فا و سكون سين و كسر طاء مهمله و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح دال و الف و سين مهملتين نامند
* ماهيت ان
عصارهء نباتى است كه لحية التيس نامند و مذكور شد و كفتهاند طرثوثى است كه در زير درخت لحية التيس بهم مىرسد و غير لحية التيس است *
* هيشر *
بفتح ها و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح شين معجمه و راء مهمله
* ماهيت ان
كنكربرى است و بلندى آن تا به قدر يك كز و زياده و ميان آن تهي و شكوفهء آن پهن و بنفش و بعد از خشك شدن سفيد مىكردد و در ميان شكوفهء آن چيزى مانند پنبه و اكر آن پنبه در كوش رود كر كرداند
* افعال و خواص ان
آشاميدن مطبوخ آن جهت سرفه نافع *
* هيلبوا و هالبوا *
بكسر ها و سكون يا و كسر لام و فتح باء موحده و واو و الف
* ماهيت ان
خيربوا است و در حرف الخا مذكور شد
* طبيعت ان
كرم در اول و خشك در دوم و بعضى در سوم كفتهاند
* افعال و خواص ان
بسيار لطيفتر از قافله اعضاء الغذاء مقوى معده و كبد سرد و هاضم طعام است *
* هوفلسوس *
بضم ها و سكون واو و فتح فا و سكون لام و ضم سين و سكون واو و سين
* ماهيت ان
چنين كفتهاند خس الحمار است كه ابو خلسا باشد و مذكور شد در حرف الالف مع الباء
* طبيعت آن
سرد و تر با قوت تجفيف و تسخين قليل و قبض
* افعال و خواص ان
با قوت قابضه و سائر افعال آن در ابو خلسا ذكر يافت
باب بيست و هشتم در بيان ادويهء كه حرف اول آنها ياء مثناة تحتانيه است
* فصل الياء مع الالف *
* ياسمين *
بفتح يا و سكون الف و فتح سين و كسر ميم و سكون يا و نون و آن را ياسمون بواو بجاى يا و بضم ميم نيز و سجلاط نيز و بشيرازى كل هاشم و بهندى چنبيلي نامند
* ماهيت ان
كلى است خوشبو و سفيد و زرد و كبود و بعضى را پشت كل بنفش و هريك سواي زرد بستانى و برى و جبلي مىباشد و سفيد آن خوشبو و كثير الوجود و كبود آن كمياب و نبات آن ما بين شجر و يقطين يعنى نه مانند درخت ايستاده است و نه مانند يقطين بر زمين مفروش خصوص سفيد آن و نيز زرد و كبود آن شجريت غالب و در بعضى بلاد درخت آن عظيم مىكردد و ساق سفيد آن اندك پيچدار و بركهاى آن اندك ريزه طولانى و مشرف و بر دو جانب شاخهء آن رسته و خوشمنظر و كل آن خوشبو با ساقهء باريك مجوفى و بر سر آن بركهاى ريزه پيوسته بان ساق و در هنكام غنچكي طولاني امرودى شكل و بعضى سفيد آن را زنبق دانسته و كفتهاند از روغن زنبق مراد روغن اين است و سوسن آزاد را مخصوص بدين و سوسن سفيد نزد اكثر اطبا مفقود الخاصيت و اين از جهت اشتباهى است كه ايشان را رو داده و در سوسن مذكور شد و برى راظيان نامند و جبلي آن ياسمين هندى است
* جمهور اطبا در ماهيت ان
نوشتهاند كه درخت آن مانند درخت مورد و از ان سبزتر و املس و بزركتر و برك آن پهن تر و نرمتر و بسطبرى برك مورد نيست و درخت قسم سفيد آن ضعيفتر و كل آن سفيد و با شائبهء سرخي و بعضى بىسرخي و بسيار خوشبو و از حمل تا عقرب كل مىدهد و در بلاد حاره هميشه و درخت نوع زرد آن ازين عظيمتر و چترى و مانند درخت مورد است و نزد بعضى قسم زرد آن مسمى بزنبق است
* و بالجمله طبيعت ان
در دوم كرم و خشك و تا سوم نيز