و بهترين آن زرد مائل بسرخي تازه تند طعم و بوى آن است
* طبيعت ان
در اول درجهء سوم كرم و خشك و بعضى در آخر آن كفتهاند
* افعال و خواص ان
با قوت مجففه و ترياقيه و ملينه و محلل رياح اعضاء الراس آشاميدن آن جهت فالج و رعشه و استرخا و قطور آب مطبوخ آن در چشم جهت جلاى كمنه و آنچه از چرك و غير آن انجماد يافته باشد و در كوش جهت ثقل سامعه اعضاء الصدر و الغذاء و النفض جهت درد سينه و دفع رطوبات و تنقيهء چرك و لزوجات آن و تفتيح سدد و تقلب قلب و تليين بطن و تحليل رياح و صلابت كبد و طحال و رفع مغص ريحى و آنچه بسبب دواى سمى شديد النكايه و مسهل قوى مانند ماهودانه و امثال آن عارض شده باشد و جهت فواق و قئ و غثيان و جشا و آروغ و بدبو و تخمه و رياح و قراقر و هضم طعام دفع فساد اشتها و بلت و برودت معده و كبد و احشا و عسر البول و حصاة و مبهى و مسخن احشا و كبد و كرده و مثانه و مسكن مغص و مقوى و مسخن معده و كبد باردين و مدر بول و حيض و شير و عرق و استسقا را مفيد ناشتا خوردن آن و در نان نير داخل كردن و با عسل و شراب جهت احتباس بول مبرودين و اخراج كرم معده و حب القرع و با سكنجبين جهت محرورين و جميع امراض رحم و كسى كه بذايقهء او اطعمهء لذيذ نيايد و كوبيدهء آن با مغز كردكان سوخته رافع تزحر و ناشتا خوردن آن رافع سنك كرده و مثانه و از مجربات شمردهاند و چون در آبليمو آن مقدار كه آن را بپوشاند و يك انكشت بالاى آن آيد بخيسانند و خشك كنند و هفت مرتبه تكرار نمايند جهت اعادهء شهوت باه مايوسين مجرب كفتهاند الزينة آشاميدن سه مثقال آنكه در يكرطل شير جوشانيده باشند تا به نصف رسيده باشد با يك اوقيهء قند سفيد كه بالاى آن لحوم خورده شود باعث فربهى بافراط كردد و خوردن و طلا نمودن آن بر بدن بالخاصيت موجب زردى بشره و با عسل و ادويهء برص و بهق و آثار جلد مقوى فعل آنها الحميات آشاميد آن جهت حميات باردهء مزمنهء كهنه خصوص ربع و نطول آن دافع نافض السموم آشاميدن آن ترياق سموم و نهش هوام و مضرت افيون و به جهت ترك عادت آن و نطول آب كرم آن جهت رفع اذيت عقرب كزيده سريع الاثر و بخور آن با راتينج و فرزجه و حقنهء آن جهت تنقيهء رحم از رطوبات بدبو و تجفيف آن و ضماد آن با نمك و ترمس و زعفران جهت ورم انثيين الاوجاع و الاورام و البثور ضماد آن با سفيدهء بيضهء مرغ جهت ناف برآمده مجرب و با عسل جهت درد جميع اعضا و تحليل اورام خصوصا با طين قيموليا از مجربات شمردهاند و بدستور جهت خون منجمد تحت جلد بيعديل و با روغنها جهت بثور لبنيه المضار مصدع محرورين و اكثار آن مورث ظلمت بصر و زردى بدن مصلح آن كشنيز و مقلل شير مرضعه و مني به جهت آنكه مجفف اين هر دو است مصلح آن ترمس مقدار شربت ان تا سه درم بدل آن در غير تسمين شونيز به وزن آن جوارش و دستور مدبر نمودن و دهن و سفوف و شراب و عرق و معجون آن در قرابادين ذكر يافت و عرق آنكه بدستور متعارف عرق كشند
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص ان
جهت فالج و رعشه و امراض عصبانى و عسر نفس و تحليل رياح و تقويت اشتها و رفع بلت معده و استسقا مفيد و چون با دارچينى و كاوزبان عرق كشند در تفريح نائب مناب خمر دانستهاند و روغن آنكه بقرع و انبيق مقطر نمايند جهت تحليل رياح و دردهاى مزمن و اورام بارده بهترين ادويه است
* فصل النون مع الباء الموحدة
* نبيذ *
بفتح نون و كسر با و سكون ياء مثناة تحتانيه و ذال معجمه لغت عربى است بمعنى منبوذ و بفارسي و بهندى نيز بوزه نامند
* ماهيت ان
اسم جنس جميع مسكرات مائع است غير از خمر و آن انواع است و عبارت از نقوعات مسكرهء حاده است و مراد از ان و مشهور مصنوع از اشياى است كه ذكر مىيابد و فقاع قسمى از ان است كه از آب انار و سائر ميوها و