نمايند در جميع افعال بهتر از روغن ناردين است و كذاشتن پوست و كل خشك آن در ثياب مانع كرم زدن آنست بالخاصيت و آشاميدن دو مثقال آن بادزهر سموم باردهء حيوانيه است و تدهين بدان نيز و حب تخم آن و دهن و شراب و عرق آن در قرابادين ذكر يافت و مخلل پوست زرد آن و مرباى آن نيز هر دو لذيذ و مقوى معده مىباشد و صنعت آن مانند پوست اترج است *
* ناطف *
بفتح نون و الف و كسر طاء مهمله و فا بفارسي قبيطه نامند
* ماهيت ان
معروف
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص ان
موافق سينه و رئه و سرفه و خلط بلغمى و مسمن بدن و به جهت منع انصباب سودا بمعده نافع مضر محرورين مصلح آن اشياى حامضه و مصنوع از شكر آن موافق جوانان و كهلان و پيران و امزجهء بارده و سرفهء حادث از حرارت و مصنوع از خشخاش جهت اصحاب نزله و حرقة البول و مصنوع از عسل موافق امزجهء بارده و پيران مولد صفرا در جوانان و مصدع و مصنوع از دقيق جهت درد سينه و رئه حادث از سده خلطى بلغمى نافع و مصنوع از كنجد كثير الغذا و موافق سينه و سرفه و ليكن ثقيل و بطئ الهضم و مرخى معده و مصنوع از كردكان بغايت كرم و معده بلغمي و كرده را موافق و ليكن مصدع مصلح آن خشخاش و يا كاهو و مصنوع از بادام اندك كرم و سرفهء رطوبي را مناسب است *
* ناكيسر *
بفتح نون و الف و كسر كاف عجمي و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح سين و راء مهملتين ناككيسر به دو كاف ديده شده كه مىنويسند لغت هندى است
* ماهيت ان
درختى عظيم كه در بنكاله مىشود به قدر درخت كردكان و برك آن پهن به قدر برك امرود و كل آن بسيار خوشبو و در پورنيه و رنكپور و ديكر نواح بنكاله كثير الوجود و عطر كل آن خصوص زردى كه در ميان كل مىباشد مىكيرند بسيار تندبو مىباشد و در صندوق عطرى كه آن باشد عطرهاى ديكر را همه فاسد و بوى خود مىكرداند از حدت بوى كه دارد
* طبيعت ان
كرم و خشك تا آخر سوم و عطر آن تا چهارم
* افعال و خواص كل آن
صفرا و بلغم و غائله سموم و رياح و بواسير را هر نوع كه باشد و كرم شكم و قئ را دفع نمايد و رنك رو را صاف و نيكو و خون را صاف و جراحتها را پاك و باصلاح آورد و حبس خون بواسير و استيصال دانهء آن بدين قسم كه سه مثقال زيره كه در ميان كل آن مىباشد شب در آب بخيسانند و صبح صاف كرده قدرى قند و يا عسل اضافه نموده بنوشند چند روز پي هم تا آنكه دانها زائل كردند و حكيم مير عبد الحميد در حاشيهء تحفه نوشته كه در چهل روز بتجربه رسيده كه زائل كشت و چون زردى آن را شب در آب بخيسانند و صبح آب آن را صاف كرده بياشامند باندك نباتي تا چهل روز دانهء بواسير را زائل كرداند و آشاميدن مقدار يك حبه از عطر آن با برك تانبول مقوى باه و ليكن چون بسيار كرم است خطرناك اولى آنست كه محرور المزاج مرتكب آن نكردد و طلاى عطر آن نيز مقوى باه و انعاظ است و چون مغز تخم آن را كوفته اندك آبى بران پاشيده در صرهء بسته و بر جرب يابس شب خوب بمالند تا اندك روغن از ان برآيد و چون روغن آن كم كردد باز اندك آبى بران بپاشند برهم زده صره را بسته باز بمالند و روز با آب كرم بشويند در چند روز پي هم زائل كرداند و جرب رطب را نيز مفيد خصوص كه روغن آن را بران بچكانند كه آن صره را بفشارند تا روغن از ان برايد و يا به طرز روغن بادام روغن از تخم آن اخذ نموده بر جرب رطب بچكانند و قنبيل را نرم سوده بران بپاشند در چند مرتبه زائل سازد *
* نانخواه *
بفتح نون و الف و نون و فتح خاء معجمه و واو و الف و ها لغت فارسي است بمعني طالب نان و نيز به فارسى زينان و بعربي كمون ملوكي و بهندى اجواين نامند
* ماهيت ان
تخمى است شبيه بانيسون و از ان ريزهتر و اشقر مائل بزردى و تندبو و تند طعم و با اندك تلخى و قوت آن تا چهار سال باقي مىماند و مستعمل تخم آن و بعضى تخم صعتر جبلي دانستهاند و نيست چنين