پوست دوم اين از ان صلبتر و املس و پوست سوم متصل بمغز اين اندك ضخيمتر و مغز اين ضخيمتر و صلبتر و كمريشه بعضى بضخامت عرض دو انكشت و زياده هم ديده شده و دهنيت اين كمتر از نارجيل هندى و در ترى و تازكى اندك چرب و بسيار سفيد و لذيذتر از مغز نارجيل هندى است و مغز خشك آن بسيار صلب قريب بصلابت عاج و چون كهنه كردد ميل بزردى و سرخى و تيركى و تلخى مىنمايد و هرچند كهنهتر مىكردد تيركى و تلخى آن زياده مىشود و از ادويهء جديده است و قريب يكصد و پنجاه سال مىشود كه پى بمنفعت آن بردهاند و آن جزيره را هشت نه سال است كه يافتهاند و الا قبل از ان از روى آب مىكرفتند و هركس بوهم و خيال خود چيزى كفته و نوشتهاند
* طبيعت آن
مركب القوى و بعضى كرم و تر در اول و بعضى در دوم دانستهاند و هرچند كهنهتر شود حرارت و يبس آن زياده مىكردد
* افعال و خواص آن
با قوت ترياقيه و حافظهء قوت و كفتهاند چون هر هفته يك مرتبه يا دو مرتبه مقدار يك حبه تا دو حبهء آن را بكلاب بر سنك سماق سائيده ميل نمايند بدن را از اكثر امراض مانند حمى ربع و حميات مركبه و امراض بارده مثل فالج و لقوه و رعشه و اوجاع مفاصل و مانند اينها محافظت مىنمايد و دافع اذيت هواى وبائى و اختلاف آنها و جاذب اخلاط رديهء فاسده و سميه از عمق بدن است و چون مقدار چهار پنج حبهء آن را سوده به صاحب هيضه و يا شارب سموم بخورانند و قئ فرمايند ما دام كه سميت در بدن او باقى است قئ آورد و اخلاط فاسدهء سميه را دفع نمايد و چون بالتمام دفع كردد ديكر قئ نيآورد زيرا كه از خواص آن است كه چون در بدن اخلاط فاسده نيابد تحريك قئ نمىنمايد و بدستور آشاميدن آن با شير كاو تازه دوشيده جهت افيون خورده و يا بيش و امثال اينها و چون به صاحب حمى بلغمى در ابتداى احساس بقشعريره مقدار يك حبه تا دو حبهء آن را سائيده بخورانند و قئ فرمايند تخفيف بسيار در عوارض آن حاصل مىكردد و نفع بخشد و طلاى آن بر موضع لسع عقرب و زنبور و رتيلا و افعى و سائر هوام زهردار دافع الم و نكايت آن مقدار شربت آن از يك قيراط تا دو قيراط كفتهاند مؤلف كويد شايد اين بحسب اختلاف امزجه و بلدان و اهويه و كهنكي و نوى آن باشد زيرا كه تر و تازهء آن را اكثرى مقدار بسيارى تا يكدرهم خوردند و مطلق تفاوتى در امزجهء ايشان بهم نرسيده و همچنين جهت اكثر امراض مذكوره فائده بر ان مترتب نكشت يحتمل كه خواص مذكوره متعلق بكهنهء آن باشد اينقدر بتجربه رسيدهء كه اكثار تازهء آن در امزجهء حارهء يابسه باعث هيجان و ثوران حرارت است و اندك تقويت باه مىبخشد و اللّه اعلم و كفتهاند آشاميدن آب در پوست آن نيز با ترياقيت و دافع سموم است و پوست نازك بالاى مغز آن نيز در خواص قريب بمغز آن است و قائم مقام آن و حب نارجيل بحرى در قرابادين كبير ذكر يافت *
* ناردين *
بفتح نون و الف و كسر راء و دال مهملتين و سكون ياء مثناة تحتانيه و نون
* ماهيت آن
كفتهاند سنبل رومى است جهت آنكه دو سنبله است و مولف اختيارات بديعى كفته بيخى است در رنك شبيه بماميران و عروق الصفر و به شكل اسارون با ريشهاى بسيار و ريشهء اين باريكتر از ريشهء اسارون و بهترين آن قوى تازهء خوشبوى آنست و آنچه مائل بسفيدى باشد زبون
* طبيعت آن
در دوم كرم و در سوم خشك
* افعال و خواص آن
اعضاء الراس و الغذاء و النفض آشاميدن يك درم آن جهت فالج و لقوه و يرقان و منع انصباب مواد بمعده و جهت ادرار بول و حيض و تحليل اورام زخم و اكتحال آن موى مژكان بروياند بتنهائي و يا باكحال مناسبه و جلوس در طبيخ آن نيز جهت اوجاع كرده و امراض رحم نافع مضر رئه مصلح آن كثيرا و عسل مقدار شربت آن يك درم بدل آن سنبل هندى است *