و يا سرد كردد اخف و الطف است از آنچه ديرتر و علامت ديكر آنست كه دو قطعهء پنبه و يا كرپاس و خاك طيب را كه به وزن مساوى باشند درد و مقدار از دو آب كه معرفت خفت و لطافت و ثقل و كثافت آنها مطلوب باشد كه هر دو در مقدار نيز مساوى باشند تر نمايند و خوب خشك كنند پس وزن نمايند هركدام كه سنكينتر باشد آن آب ثقيلتر است
* طبيعت ان
مطلقا يعني طبيعت مطلق آب شيرين سرد و تر و در ترى چيزى بدان نمىرسد و لهذا تسكين عطش و التهاب معده و كبد به نحوى كه ازين حاصل مىكردد از مايع ديكر نمىشود
* افعال و خواص آن
و منافع و مضار اكر بر وقت و حد لائق و ضرر بياشامند منافع است كه در صدر ذكر يافت و الا باعث ضعف و سستي اعصاب و معده و احشا و كبد و فساد رنك رخسار و بدن و نسيان و بلادت ذهن و سبات و ثقل حواس و عروض نزلات و تهبج اطراف و زير چشم و سوء القنيه و استسقا و امثال اينها است مثلا اكر در هنكام سيرى و سيرابى و يا قبل از انحدار غذا از معده و يا قبل از غذا و يا بين آن و يا بعد از رياضت و حركات عنيفهء شديده و يا خواب و يا حمام و يا جماع و يا در بين خواب و يا ناشتا و يا استاده و يا كمر بسته و يا بر رو درافتاده و امثال اينها و يا آب بسيار خصوصا كه سرد باشد بياشامند و اما در بلدان حاره و ايام طاعون و فصل كرما و كرم و محرور المزاجان قوى و صاحبان قلب و معده و كبد حار و قوت دماغ را عدم مراعات شرائط مذكوره اين همه مضر نيست اكر مبالغه در اكثار و مداومت آن نكنند و به حد ضرورت اكتفا نمايند و بيكدفعه آب بسيار نياشامند بلكه اندكاندك اقلا بسه دفعه بسه نفس و اما غير ايشان را البته مضر و باعث اكثر امراض مذكوره است و بعد از ميوههاى تر و تازه و سبزيها باعث تكون مواد فجهء غليظه و نفخ و رياح و قراقر و مداومت بران باعث حدوث اكله و آشاميدن ماء بارد معتدل المقدار از موافقترين آبها است براى اصحا و منبه اشتها و مستحكمكنندهء الياف معده اما مضر عصب و اصحاب اورام احشا است و اب بسيار سرد خصوصا آب يخ و يا برف و يا آبى كه در ان يخ و يا برف انداخته باشند و از همه بدتر آب تكرك است و هرچند آب سرد محرور المزاجان قوى را موافق و مقوى هاضمه و جاذبه و ماسكه و قوت اشتها و كبد حار حاد و تپهاى حاره است و ليكن عموما مطفى حرارت غريزى و مضعف عصب مضر صاحبان سدد و صداع بارد سينه و احشاى ضعيفه و باعث تحريك نزلات و صداع و استسقا و استرخا و رعشه و ترهل و قولنج و ضعف باه و امثال اينها است خصوصا كه اكثار در ان كرده شود بيوقت و مداومت بران نمايند و آب بشوره سرد كرده كه معمول اهل هند است قريب بدينها است در منافع و مضار و مصلح آن مصطكى و عود و جوارشات مدره و امثال اينها است ماء كدر موافق اصحاب بطن يعنى اسهال و ليكن مسدد و مولد حصاة مصلح آن آشاميدن مدرات است و اما آب بسيار كرم محلل رياح و نفخ و جهت ماليخوليا و صداع بارد و بثور و ورم حلق و قروح حجاب و رئه و نواح صدر و اغتسال معده و رفع تشنكي سوداوى و بلغم شور و تنقيهء معده و تحريك دواى مسهل و اذابهء بلغم رقيق و مواد غليظه و ادرار بول و حيض و تسكين اوجاع و خارش بدن مفيد و اكثار مداومت بران مضر معده و مرخى آن و مفسد هضم و مطفي طعام و مؤدى بدق و لاغرى بدن است مصلح آن اشياى قابضهء بارده و شستن چشم صاحب رمد و اورام و بثور و قروح بدان نافع خصوص در انتها و اما آب نيم كرم ملين طبع و مغثي و مفسد طعام و مورث استسقا و علل طحال و صعود ابخره بدماغ و اكثار آن مفسد معده و جهت ورم حلق و لهاة و سينه و صرع و تنقيهء معده و تحريك دواى مسهل و اعانت بر اسهال و قئ و اذابهء بلغم رقيق و تسكين تشنكي سوداوى و بلغمي شور و قليل آن ناشتا غاسل معده است و آب فاتر يعنى معتدل در سردى و كرمي موافق سينه و معدهء ضعيف و احشا و مسكن خارش بدن است و ماء مدبر مستعمل در استسقا آنست كه ده رطل آب باران را با يكرطل سركه بجوشانند تا ثلث آن بماند نوع ديكر آنست كه در