اندك درهم و برك آن كوچكتر از برك نارنج و ثمر آن به قدر بيضهء مرغ و بسيار بزرك آن تا به قدر بيضهء تازى و مدور اندك طولاني و بهترين آن بزرك باليدهء شاداب آنست كه پوست آن نازك باشد و بهترين اجزاى آن آب رسيدهء آن و پوست آن نيز در تقويت قريب به پوست نارنج است و از ان ضعيفتر
* طبيعت ان
در دوم سرد و در اول خشك و تر نيز كفتهاند
* افعال و خواص آن
ملطف و جالي و قاطع اخلاط لزجهء غليظه اعضاء الراس و الصدر و الغذاء جهت درد سر حار و دوار حادث از ابخرهء اخلاط غليظه و تسكين خمار و اورام حارهء حلق و خفقاق سوداوى و غليان خون و صفرا و التهاب معده و قئ صفراوى و غثيان و تقلب طعام و بركشتن آن و جهت جذب مواد حارهء جكر و معده و تقويت معده و جكر حار الحمى جهت تپهاى صفراويه و دمويه و عفونت خون و غب خالص و غير خالص نافع المضار مضر عصب و صاحب سرفه و بارد المزاج و اكثار آن در خلاى معده مضعف امعا و مورث مغص مصلح آن شكر و عسل و چون ليمو را ببرند و كرم كرده طرف بريدهء آن را بر پيشاني صدغين مكرر بمالند صداع حار را تسكين دهد الاورام و البثور جهت بثور و شرى و حصف و بتنهائي جالي بشره و زائل كنندهء اوساخ السموم دافع سموم هوام و ادويهء قتاله و در اكثر امور قائم مقام سركه و آب اترج و از جهت امراض صفراويه بهترين از ان و از شراب آن دوائي نيست و شراب آن در اول سرد و در رطوبت و يبوست معتدل و عسل آن مائل بخشكي و انطاكي سادهء شكرى آن را در دوم سرد و در اول تر دانسته و مركب آن بحسب تركيب
* طبيعت ان
نيز مختلف و بهترين سادهء آن آنست كه از آب ليموى تازه بكمال رسيدهء باليدهء شاداب با شكر سفيد و يا قند سفيد مكرر و با عسل جيد صافى مرتب نموده باشند و صادق الحموضت و از ساختن آن يك سال زياده نكذشته و معتدل القوام و نسوخته باشد و اكر شكر سفيد صافي را در قدحى كنند و بران آبليمو بفشارند آن مقدار كه آن را تر كرداند و يك شبانهروز بكذارند پس صاف نموده قدرى آبليمو كه مذاق آن را ترش و نيكو كرداند داخل نموده بقوام آورند بهتر است
* افعال و خواص ان
جهت امراض مذكوره نافع اعضاء الراس و الصدر و الغذاء و غيرها از براى قلاع دهان و بستكى زبان و تصفيهء آواز و سينه و جهت سرفهء كرم و خفقان حار و قمع صفرا و دفع غليان خون و حميات صفراويه و مركبه و دائره به تخصيص و قطع و قلع اخلاط محترقه و سوداويه و غليظهء لزجه و ابخرهء اخلاط سوداويه جهت آنكه قاطع و جالي اخلاط آن است و قاطع هر خلط و مادهء غليظ و لزج و چون پيش از دواى مسهل بياشامند مهيا مىكرداند بدن را از براى قبول دواى مسهل و بعد از ان غسل مىدهد بدن را از آنچه در ان مانده از بقيهء دواى مسهل و كسى كه هميشه آن را بياشامد حفظ مىنمايد صحت او را و از براى جميع امراض اطفال نافع و در رفع مضرت سموم و حميات دائره قائم مقام ترياق فاروق است خصوص منعنع آن و بالجمله نفع بسيار دارد و در قرابادين كبير بتفصيل و اقسام از سفرجلي و ترنجبيني و شير خشتي و مركب آن و قرص آن و مربا و مخلل آن ذكر يافت و چون جواهر را به آبليمو بسايند و بخيسانند مدت چهل يوم و در بين آبليمو را تبديل مىنموده باشند حل كرداند و دستور حل آن مانند لؤلؤ است در آب اترج و مذكور شد و تخم آن در دوم كرم و در آخر اول خشك و در تفريح و با ترياقيت و دفع سموم مانند حب اترج است و مستعمل مقشر آن يك درم تا دو درم با آب كرم يا با شراب و خائيدن آن رافع بيحسي دندان عارض از ترشى آن و چون ليمو را بتمامه خشك نمايند و با وزن آن شكر بسايند و بخورند جهت منع صعود ابخره و تفتيح سدد بيعديل و نمك پروردهء آن مقوى معده و باعث خوشبوئى دهان و آروغ و برك آن در تفريح ضعيفتر از برك اترج و طلاى سائيدهء آن با اندك قرنفل و دارچيني رافع صداع و بي دارچينى نيز و ليموى شيرين در منافع بسيار ضعيفتر از ترش اما مضر عصب نيست و آنچه پيوند نموده باشند درخت آن را با ترنج و يا نارنج و ليمو مشهور بمركب نيز در افعال ضعيفتر از ان است