انواع كلوخ است و برك آن مستدير و طعم آن شبيه برازيانه و با اندك حدت و صنفى را اهل اندلس بر بطور و بعضى استر و بعضى عساليج نامند آن را جهت آنكه عساليج در خامي و نازكي در ايام ربيع مىخورند و با اندك تيزى و لذت است و صنفي بىساق و بىثمر و صنفي با ساق و ثمر و بيخ آن همه در بو شبيه بكندر و نوعي از ان كه در ساحل دريا مىشود كل آن سفيد و ثمر آن مانند تمر رازيانه است و جالينوس در سابعه كفته آن سه نوع است يكي بيثمر و دو نوع ديكر با ثمر و در قوت همه شبيه بهم
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص ان
محلل و ملين و جالى العين عصارهء نبات و بيخ آن با عسل جالى ظلمت بصر حادث از رطوبت غليظ و باعث حدت آن اعضاء الراس و الصدر و الغذاء و النفض آشاميدن نوعي را كه بروفس و سمافيون نامند جهت يرقان و با سركه جهت مغص و ادرار بول و حيض و بدستور آشاميدن كل آن و آشاميد آن با فلفل و شراب جهت اوجاع سينه و يرقان الاورام و البثور ضماد آن محلل اورام حارهء عارض در مقعده و بواسير برآمده و اورام عسرة النضج و اورام بلغميه و شدخ عضل و اطراف ان و با سركه جالى بهق القروح و الجروح ضماد خشك آن با عسل حابس خون جراحات و قروح و مجفف و مدمل انواع آنها و با آرد شيلم و سركه جهت شدخ عضل و اطراف آن السموم با سركه جهت نهش هوام و با زيت مدر عرق است
* ليف *
بكسر لام و سكون ياء مثناة تحتانيه و فا لغت عربى است
* ماهيت ان
غشاوه و پرده است بافته شده از خيوط و تارهاى خشبى كه محيط بسر نخل و مغز آن و اطراف طلع و ثمر نارجيل و مقل و فوفل و امثال اينها مىباشد و بهترين آن ليف نخل و نارجيل است و زبونترين آن ليف مقل و از مطلق آن مراد ليف نخل است
* طبيعت ان
در اول كرم و در دوم خشك
* افعال و خواص آن
بسيار خشك و جالى اعضاء العين و الفم اكتحال خاكستر محرق آن جالي و جالي بياض رقيق و غليظ آن با مداومت بران و سنون آن مستحكم كنندهء لثه و دندان و پاككنندهء چرك و سفيد كنندهء آن و فرش و لباس آن جهت استسقا و ترهل و سستى و اورام و طلاى خاكستر آن جهت برص و بهق و جرب و حكه و حزاز و آشاميدن آن جهت تفتيت و اخراج حصاة و از مقل جهت تسكين بواسير نافع است
* ليف البحر
* ماهيت ان
بيخي است شبيه بسعد و بزركتر از ان و رنك ظاهر و باطن آن سياه و اغبر و برك آن شبيه ببرك سريش و خنثى و بيخ آن ريشهاى باريك سياه بهم دربافته پيچيدهء مدور شبيه بكوى كوچكي به قدر كردكان تا به قدر نارنجى و با خشونت كه كويا پشمى است مدور كرده شده و از درياى مغرب خيزد و موجه بساحل مىاندازد
* طبيعت ان
در دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
شديد اليبس و جالى اعضاء العين و الفم محرق آن بهترين ادويهء چشم و دهان است و اكتحال مغسول آن جهت ناخنه و بياض چشم و سنون غير مغسول آن جالى دندان و مقوى لثه و ضماد و ذرور آن جهت قروح خبيثه و بدستور كوبيدهء خشك آن
* ليفيه *
بكسر لام و سكون ياء مثناة تحتانيه و كسر فا و سكون ياء مثناة تحتانيه و ها لغت عربي است
* ماهيت ان
كياهى است سرخ رنك خاردار ثمر آن بشكلي خيار كوچكي و خاردار و دو نوع مىباشد يكي مسهل قوى و دافع حميات و دوم قتال و غير قتال آن نائب مناب قثاء الحمار است در افعال و در غور و نواح مصر كثير الوجود مقدار شربت آن ربع درم و زياده از يك درم آن كشنده است *
* ليمو *
بكسر لام و سكون ياء مثناة تحتانيه و ضم ميم و واو
* ماهيت ان
معروف و انواع است از ترش و شيرين و ميخوش و هريك نيز اصناف است بهترين همه ليموى رقيق آب و از مطلق آن اين نوع مراد و درخت آن از درخت نارنج كوچكتر و شاخهاى آن