كرم و خشك سركه و آبغوره و روغن و كوشتهاى كرم و تر كشنيز و سماق و امثال اينها است و كوشت رخو كه در ان عصب نباشد لذيذ خصوص كوشت سينه و پستان بسبب توليد شير در ان و كوشت زبان لذيذ سريع الهضم و كوشت حيوان وحشي و حمار الوحش كرم و خشك در سوم سريع الهضم كثير الغذا مائل بسوداويت و در فصول زمستان خوردن آن و امثال آن بهتر و كفتهاند بطئ الهضم و ردى الكيموس و كوشت كباش جهت كسى كه ذراريح خورده باشد نافع و كوشت ارنب كرم و خشك و كوشت بريان كردهء آن جهت قرحهء رئه مفيد و كوشت قنفذ بسيار تر است و كوشت چرب و دنبه كرمتر از همه و غليظتر و بطئ الهضم و ملين شكم و قليل الغذا و ردى و سريع الاستحاله بدخانيت و صفرا و كوشت كاو ماده كثير الغذا غليظ سوداوى و مولد امراض سوداويه و خشكتر از كوشت بز و كوشت جوان آن سريعالهضمتر و بهترين آن كوشت بچهء كاو ماده و بهترين اوقات خوردن آن فصل بهار و اول تابستان و پوست خربزه مهرا كنندهء آنست چون در حين طبخ در ان اندازند و همچنين در هر كوشت صلب كه زود مهرا نكردد و اكثار كوشت كاو مولد بهق و امراض سوداوى و كوشت شقراق كاسر رياح و بعيد التعفن از كوشت بز و كوسفند و قليل الشحم و يابس الجوهر و قليل الغذا ردى و كوشت حيوانات صيد كرم و خشك و مولد خون غليظ سوداوى و بهترين آنها كوشت اهو است و كوشت سباع و ذات المخاليب همه آنها ردى اجتناب از آنها واجب و كوشت ضأن معتدل در رطوبت و يبوست سريع الهضم مولد خون جيد و جهت محرور المزاج نافع و كوشت جزور يعنى بچهء شتر بسيار كرم و خشك و مولد خلط غليظ و جهت اصحاب كدو رياضت شديد و عرق النسا و در آخر حميات ربع نافع و كوشت سنور يعنى كوشت كربه كرم و تر و كويند سرد است مسخن كرده و جهت درد پشت و بواسير مفيد و لحم الخيل يعنى كوشت اسپ مانند كوشت شتر مخلخل مسام و جهت اصحاب كدو رياضت شديده نافع و مولد سودا و از طيور متوسطه كه قريب بمرغ خانكي باشند مانند كبك و تدرو و دراج و حجل و طيهوج و امثال اينها صغير اينها بهتر از كبير و برى بهتر از اهلي و بهترين برى طيور مذكوره و بهترين اهلي دجاج و از طيور مائى آنچه كردن آن بلند و عظيم الجثه باشد ردى است و لحوم برى كبار همچنين طيور كبار جثه مانند بط و اوزمورث حميات ربعاند و از مائي ماهيان متوسطه در بزركى و كوچكي آب جارى صخرى لطيف مانند ماهي رضراضي و چلوا ماهي و ماهي رهو و اندوارى و آبنوس و امثال اينها و از براى اصحاب كدو رياضت قوى المزاج حار لحوم قويهء غليظه مانند كوشت جزور و خيل و كوزن و كاوميش بهتر و اولى است از لطيفهء خفيفه و بايد كه حيوانات رطبة المزاج را بعد از استكمال قوت آنها و يابسه را هنكام طفوليت و كوچكى ذبح نمايند و هرچه از شكم حيوان برآورند كه حلان بضم حاء مهمله و فتح لام مشدده و الف و نون و حلام بميم بجاى نون نامند و آنچه به حد كمال نرسيده باشد همه ضعيف و مورث ضعف و سستي و امراض بلغميهاند و از حيوان پير و ضعيف سال خورده بسيار لاغر و مريض و ميته همه مورث امراض صعبهء كثيره و سودا و امراض سوداويه است خصوص كبش و تيس و بقر و جاموس و جمل و همچنين كوشت حيوان بچهء مرده و با كرك و غير آن از سباع كزنده و خوفناك و يا در آب افتاده و بدستور حيوان مخنوق همه ردى و مورث امراض رديهء صعبه و سودا و امثال اينها است و در حضور حيوانى حيوان ديكر را ذبح نمودن زبون و اشاميدن آب بعد از كوشت مضر و تناول نمودن آن در شبها باعث تخمه و جمع آن با شير و بيضه مضر و غير مجوز و هرچند مبالغه در طبخ و كوبيدن آن كنند اولى است و بايد كه اجزاى آن متساوى طبخ يافته خواه كباب باشد و يا غير آن و كوشت آب يعنى مرقه سريع الهضم و النفود و موافق ناقهين و ضعيف المزاج و القوة است اكر بلاغم و رطوبات بسيار
بر بدن غالب نباشد و كسى كه اراده نمايد تجفيف و صلابت بدن را بايد كه مشوى و كردناج آن را بخورد و مشوى آن بطئ
مخزن الأدويه ( دائرة المعارف خوردنيها و داروهاى پزشكى سنتى ايران ) ( فارسى ) — صفحة 784
مساهمون: محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
ص٧٨٤