و امثال اينها بدل آن شير كاو و بالعكس و آشاميدن آن بطريق ماء الجبن جهت اسهال صفراى محترق و امراض صفراويهء محترقه و سوداويه و يرقان و ترطيب بدن و براى محرورين نافع الحمى جهت حمى دق و حميات حارهء كهنه و دستور آن بتفصيل در قرابادين كبير ذكر يافت و با افتيمون مائيت آن زائل مىكردد و بجاى اسهال شكم را حبس مىنمايد و آشاميدن آن با آب و خبه كه خاكشي و شفترك نامند با قليلى شربت بنفشه كه ابتدا از ده پانزده مثقال آن با سه چهار مثقال آب و يك درم خبه سنكشو نموده و نيم درم شربت بنفشه شروع نمايند و بتدريج روزى چهار پنج مثقال بر شير و اندكاندك بر هريك از آب و شربت بيفزايند تا هر مقدار كه موافقت نمايد و بر معده كران نباشد و خلل در هضم و نضج ننمايد و در هنكام استغنا و عدم احتياج باز بتدريج كم نمايند جهت ترطيب بدن و حميات حارهء حاده در انتها و حمى دق و تسمين بدن مهزول محرور المزاج مفيد و نيز دستور آشاميدن آن در مقدمه ذكر يافت الاورام و البثور ضماد تخم ريحان كوبيده پخته در شير بز محلل و منضج و منفجر كنندهء اورام و دماميل و بثور است و باضافهء تخم تمر هندى كوبيده اقوى كويند مضر احشا است مصلح ان كثيرا بدل آن شير كاو
* لبن النساء *
بكسر نون و فتح سين مهمله و الف ممدوده و بفارسي شير زنان نامند
* ماهيت ان
معروف و الطف است از شير اتان و موافقترين سائر شيرها است از براى اطفال و امراض حارهء حاده خصوصا از مولد دختر و بهترين آن شير زن جوان معتدل المزاج صحيح دختر زائيده است كه غذاهاى موافق خورده باشد چند روز قبل از ان و در بين نيز
* طبيعت ان
در دوم سرد و تر و از دختر زائيده سردتر
* افعال و خواص آن
جهت ترطيب و تقويت دماغ و رفع بيخوابي و رمد و قروح رئه و حمى دق و ادرار بول و دفع سميت ارنب بحرى نافع اعضاء الراس و الصدر آشاميد آن جهت ترطيب دماغ و حنجره و تفتيح سدهء خيشوم و رفع سل و دق و يبوست سينه و سرفهء يبسى و نفث الدم و نزف الدم با ادويهء مناسبه و سعوط آن جهت رفع خشكي دماغ و سرسام و صداع حار يبسي و اختلاط عقل و ماليخوليا و جنون صفراوى و دموى و سهر و امثال اينها و بدستور ضماد آن بر سر بدين قسم كه خرقهء بدان تر كرده پىدرپى بر پيش سر كذارند و چون كرم كردد تبديل نمايند و قطور آن در چشم جهت رمد حار و قرحه و رفع خشونت پلك آن و با انزروت جهت ظفره و سلاق و شرناق و امثال اينها و در كوش جهت وجع حار و قرحه و ورم كرم آن و مقدار شربت آن از دو اوقيه تا نيم رطل و بايد كه كرماكرم كه سرد نكشته باشد بياشامند و اكر از پستان تواند شد كه بخورند بهتر است زيرا كه بسبب كمال لطافت زود فاسد مىكردد بدل آن شير الاغ الخواص كفتهاند چون زن حامله بر روى شپش شير بدوشد اكر شپش بميرد و يا در زير آن بماند آن زن به دختر حامله است و اكر نميرد و زنده برآيد بپسر و مجرب دانستهاند و بهترين شير زنان و سائر البان آنست كه چون بر روى ناخن بريزند جمع كردد و با چسپندكي بسيار نباشد و باعتدال قوام باشد و دستور آشاميدن آن در قرابادين كبير و نيز در مقدمهء اين كتاب ذكر يافت
* لبن حمار الوحش و لبن الغزال *
شير كورخر و شير آهو هر دو كرم و تراند از ماديان كه لبن الرماك باشد و لطيفتر از ان و در تحريك باه اقوى *
* لبن الحامض *
بفتح حاء مهمله و الف و كسر ميم و ضاد معجمهء بفارسي ماست و بهندى دهي است و بتركي جغرات نامند
* ماهيت ان
شير منجمد است و بهترين آن ماست شير كاو تازه خوب انجماد يافته اندك ترش است
* طبيعت ان
در دوم سرد و تر هرچند ترشتر و رقيقتر باشد سردى و ترى آن زياده
* افعال و خواص آن
مرطب و مسكن تشنكي و مقوى باه محرورين و غذائيت آن نسبت بدوغ كه مخيض نامند بسبب زيادتي دهنيت بيشتر و در سائر افعال قريب بدان و مخيض